Przebudowany za blisko 40 mln zł węzeł wodny Modzelówka przywraca po ponad 70 latach przepływ w historycznym korycie rzeki Ełk na odcinku 11,5 km. To kluczowy krok w renaturyzacji mokradeł Biebrzańskiego Parku Narodowego, który zwiększy retencję, poprawi uwilgotnienie torfowisk i wzmocni bezpieczeństwo przeciwpożarowe jednego z najbardziej zagrożonych pożarami obszarów w Polsce.

28 maja 2026 r. ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska otworzyła przebudowany węzeł wodny Modzelówka w pobliżu Biebrzańskiego Parku Narodowego. Dzięki tej inwestycji odtworzono 11,5 km martwego odcinka rzeki Ełk. Po ponad 70 latach znów płynie ona  swoim naturalnym korytem. To kluczowy element renaturyzacji mokradeł Biebrzy, które przez dekady były osuszane i traciły wodę wskutek melioracji. Inwestycja za blisko 40 mln zł zwiększa retencję, poprawia uwilgotnienie torfowisk i ogranicza emisje z przesuszonych gleb. Nowa infrastruktura wzmacnia też bezpieczeństwo przeciwpożarowe – stabilizuje poziom wód i zapewnia lepszy dostęp do wody dla służb. Modzelówka to przykład nowoczesnego podejścia do odbudowy rzek i torfowisk. Ten ambitny celzostał osiągnięty dzięki funduszom z programu LIFE. Kolejne działania już ruszają – Biebrzański Park Narodowy będzie realizował projekt „Restytucja stosunków wodnych w mokradłach w Trójkącie: Kanał Woźnawiejski – rz. Jegrznia – rz. Ełk. Etap III”.  Ponad 8 mln zł z programu FEnIKS wykorzysta na dalszą renaturyzację cieków wodnych i mokradeł w dolinie Biebrzy.

– Renaturyzacja koryta rzeki Ełk to inwestycja, która realnie zmienia przyszłość Kotliny Biebrzańskiej. Odtworzenie starego biegu rzeki przywraca wodę na tym dużym obszarze, wzmacnia ekosystemy wodne, nawadnia torfowiska i pola uprawne, a jednocześnie zwiększa bezpieczeństwo przeciwpożarowe. W czasach, gdy susze trwają miesiącami, a deszcze są krótkie i nawalne, takie działania stają się fundamentem ochrony przyrody i stabilności rolnictwa. To przykład konsekwencji i współpracy, dzięki którym plan sprzed lat dziś realnie chroni ludzi, przyrodę i przyszłość regionu – powiedziała ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska na otwarciu węzła wodnego Modzelówka.

Od momentu utworzenia Biebrzańskiego Parku Narodowego w 1993 r. jednym z największych wyzwań była odbudowa mokradeł Basenu Środkowego Biebrzy. Przez dziesięciolecia intensywne melioracje odprowadzały wodę z doliny powodując zanik naturalnych rzek - wody rzeki Ełk przejął Kanał Rudzki, a Jegrzni – Kanał Woźnawiejski. Doprowadziło to do wysychania okolicznych torfowisk, a w efekcie emitowania przez nich gazów cieplarnianych, przez co stawały się coraz bardziej podatne na pożary.

To właśnie te problemy stały się impulsem do rozpoczęcia szeroko zakrojonych działań renaturyzacyjnych w ramach programu LIFE. To jedyny instrument finansowy Unii Europejskiej poświęcony wyłącznie współfinansowaniu projektów z dziedziny ochrony środowiska i klimatu. Działania są realizowane w Biebrzańskim Parku Narodowym od ponad dekady.

Przeprowadzona w ten sposób renaturyzacja rzek i mokradeł zwiększy retencję dolinową, poprawi uwilgotnienie torfowisk, ograniczy emisje gazów cieplarnianych z przesuszonych gleb organicznych, zmniejszy też ryzyko pożarów, w tym pożarów wgłębnych torfowisk.

Doświadczenia z największego w historii Biebrzańskiego Parku Narodowego pożaru, który w 2020 r. strawił ogromne połacie wysuszonych torfowisk, pokazują, że brak wody w rzece Ełk utrudniał działania gaśnicze. Przywrócenie przepływu wód zwiększy możliwości reagowania kryzysowego w podobnych sytuacjach, jednocześnie odbudowując ekosystemy parku.

Projekty LIFE - przywracanie naturalnych procesów hydrologicznych

Dzięki kolejnym etapom prac w ramach projektów LIFE rozpoczęto rzeczywiste odtwarzanie naturalnych stosunków wodnych.  W pierwszym etapie (LIFE09 NAT/PL/000258, lata 2010–2017):

• uporządkowano sieć wodną w tzw. Trójkącie - szczególnym miejscu w Basenie Środkowym doliny Biebrzy, które tworzy swoistą wyspę torfowisk, otoczoną z trzech stron dwoma naturalnymi ciekami – rzekami Jegrznią i Ełk oraz sztucznym ciekiem – Kanałem Woźnawiejskim,

• zbudowano jaz i progi piętrzące,

• zwiększono przepływ wód w 11-kilometrowym odcinku Jegrzni,

• ograniczono odpływ do Kanału Woźnawiejskiego.

Budżet projektu wyniósł ponad 15,5 mln zł.

W drugim etapie (LIFE13 NAT/PL/000050 – projekt Ren2): Najważniejszym osiągnięciem jest zakończona przebudowa węzła wodnego Modzelówka. Obecny budżet projektu to blisko 40 mln zł, finansowane przez:

• Komisję Europejską (34%),

• NFOŚiGW (46%),

• Ministerstwo Klimatu i Środowiska (10%),

• Biebrzański Park Narodowy (10%).

Trwa monitoring efektów środowiskowych, a projekt zakończy się w 2027 r.

Kolejne inwestycje w renaturyzację i bezpieczeństwo

Ministerstwo Klimatu i Środowiska kontynuuje działania na rzecz odbudowy mokradeł i renaturyzacji doliny Biebrzy.

W programie FEnIKS 2021–2027 przeznaczono 450 mln zł na retencję i renaturyzację przekształconych cieków wodnych i ekosystemów od wód zależnych. Projekty będą realizowane przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska, parki narodowe, jednostki samorządu terytorialnego, Lasy Państwowe, Wody Polskie oraz organizacje pozarządowe.   

Biebrzański Park Narodowy będzie realizował projekt „Restytucja stosunków wodnych w mokradłach w Trójkącie: Kanał Woźnawiejski – rzeka Jegrznia – rzeka Ełk. Etap III” i wykorzysta ponad 8 mln zł z programu FEnIKS na dalszą renaturyzację cieków wodnych i mokradeł w dolinie Biebrzy.Wkrótce ruszy też nabór dla samorządów i organizacji pozarządowych, w tym na projekty komplementarne wobec działań BbPN.

Równolegle rozwijany jest system ochrony przeciwpożarowej - modernizowana jest infrastruktura, rozbudowywany monitoring, doposażanie jednostek straży pożarnej, a działania obejmą ponad 148 tys. ha terenów cennych przyrodniczo.

MKiŚ we współpracy z Biebrzańskim Parkiem Narodowym i Narwiańskim Parkiem Narodowym pracuje nad kompleksowym projektem przeciwpożarowym obejmującym rozwój infrastruktury umożliwiającej działania ratownicze na terenach podmokłych, rozbudowę specjalistycznej bazy sprzętowej, modernizację systemów monitoringu i prewencji oraz doposażenie służb ratowniczych.