Rzeki są nie tylko siedliskami licznych organizmów, źródłami wody i czynnikami kształtującymi całe krajobrazy. Odgrywają też kluczową rolę w globalnym systemie klimatycznym - są znaczącym źródłem gazów cieplarnianych – zwracają uwagę specjaliści z Instytutu Technologii w Karlsruhe (Niemcy).

Na łamach magazynu „Global Change Biology” opublikowali oni opracowanie, które wskazuje na rzeki jako na ważne źródło dostających się do atmosfery gazów ocieplających klimat.

– Coraz częściej obserwujemy, że rzeki stają się znaczącym źródłem gazów cieplarnianych. Wynika to głównie z biogeochemicznych procesów rozkładu z udziałem mikroorganizmów. Węgiel organiczny i składniki odżywcze trafiające do rzek z rolnictwa lub ścieków są przekształcane w dwutlenek węgla, podtlenek azotu i metan – gazy cieplarniane niekorzystnie oddziałujące na atmosferę – mówi dr Ralf Kiese z Instytutu Technologii w Karlsruhe (KIT).

Naukowcy w pierwszej - jak twierdzą – tego typu globalnej analizie połączyli dane pomiarowe z mapami satelitarnymi i sztuczną inteligencją. Dane dotyczą parametrów wody z ponad tysiąca punktów monitoringu rzek.

Obliczenia wskazały, jak czynniki środowiskowe wpływają na temperaturę wody, poziom tlenu oraz rosnące stężenia gazów cieplarnianych.

Następnie uzyskane zależności wykorzystano do analizy ponad 5 tys. zlewni na całym świecie i okresu od 2002 do 2022 roku.

Według analizy rzeki się ocieplają, tracą tlen i stają się coraz bardziej nasycone gazami cieplarnianymi.

– Średnio zawartość tlenu spada o 0,058 miligrama na litr na dekadę, czyli znacznie szybciej niż w jeziorach i oceanach. Jednocześnie rosną emisje dwutlenku węgla, metanu i podtlenku azotu – podkreśla dr Ricky Mwanake z KIT.

– Ogółem szacujemy, że dodatkowe antropogeniczne emisje z rzek w okresie objętym badaniem, czyli w latach 2002–2022, wyniosły ok. 1,5 mld ton ekwiwalentu CO2. Te dodatkowe emisje nie były uwzględniane w dotychczasowych globalnych budżetach gazów cieplarnianych – dodaje.

Okazało się ponadto, że szybkie zmiany są szczególnie widoczne w regionach, w których rozszerza się wykorzystanie ziemi pod rolnictwo i urbanizację – tam wzrost temperatury wody łączy się ze zwiększonym dopływem składników odżywczych i węgla organicznego.

Przyspiesza to z kolei procesy mikrobiologiczne i tworzy miejsca szczególnej koncentracji problemu, w których niekorzystne czynniki wzajemnie się wzmacniają, prowadząc do gromadzenia się gazów cieplarnianych w wodzie.

W rezultacie – podkreślają eksperci – rzeki mogą stać się istotnymi emitentami gazów cieplarnianych.

Badacze mają też jednak dobrą wiadomość. – Jeśli uda nam się lepiej chronić rzeki przez ograniczenie dopływu szkodliwych substancji, efekt ten można odwrócić. Oznacza to, że ochrona rzek jest niczym innym jak aktywną ochroną klimatu – podkreśla dr Mwanake.

Marek Matacz (PAP)

mat/ agt/