Postępująca transformacja energetyczna, a wraz z nią cyfryzacja infrastruktury energetycznej, powoduje, że cyberbezpieczeństwo nabiera krytycznego znaczenia. Cyberataki na systemy energetyczne mogą mieć katastrofalne skutki, stanowiąc zagrożenie dla życia obywateli oraz funkcjonowania państwa.

Bezpieczeństwo energetyczne obejmuje nie tylko zapewnienie ciągłości dostaw energii, ale także utrzymanie jej dostępności. Jest to kwestia o fundamentalnym znaczeniu, która znalazła się w centrum uwagi politycznej na tle kryzysu energetycznego spowodowanego konfliktem ukraińsko-rosyjskim, który w znaczny sposób wpłynął na kształt europejskiego systemu energetycznego.

Jednocześnie tradycyjne konflikty militarne wpływające na bezpieczeństwo energetyczne znajdują swoje rozwinięcie w atakach hybrydowych na infrastrukturę krytyczną, w tym poprzez cyberataki, których celem może być przysłowiowy Kowalski z domową instalacją fotowoltaiczną. Aż 70% domowych oraz niewielkich komercyjnych instalacji solarnych jest podłączonych do Internetu – czytamy w raporcie „Solutions for PV Cyber Risks to Grid Stability” od SolarPower Europe.

Rozwój systemów cyfrowych, sprzętu telekomunikacyjnego oraz urządzeń monitorujących sieci energetyczne zwiększa ryzyko ataków na infrastrukturę energetyczną. Choć nowoczesne rozwiązania mogą ograniczyć tradycyjne infrastrukturalne zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego, równocześnie tworzą nowe, zdecentralizowane punkty, wymagającej skutecznej obrony. Na działania nie trzeba było długo czekać.

W marcu br., Komisja Europejska opracowała Unijną Strategię Gotowości, mającą na celu wzmocnienie zdolności Europy na ataki hybrydowe i cybernetyczne, które mają wpływ na system energetyczny, w szczególności na krytyczną infrastrukturę energetyczną.

Transformacja to cyfryzacja

Systemy energetyczne coraz bardziej integrują się z nowoczesnymi, cyfrowymi technologiami, co ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo energetyczne.

Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), technologie cyfrowe odgrywają kluczową rolę w zarządzaniu elektrowniami, sieciami energetycznymi oraz operacjami biznesowymi. Cyfryzacja systemu energetycznego przyczynia się do poprawy jakości dostaw energii, oferowania dodatkowych usług klientom oraz wspierania przejścia na czystą energię poprzez integrację rozproszonych źródeł energii.

Sztuczna inteligencja (AI) jest już stosowana do rozwiązywania konkretnych problemów związanych z tym obszarem, takich jak optymalizacja zarządzania sieciami energetycznymi czy prognozowanie zapotrzebowania na energię. Kolejną kwestię stanowi potrzeba radzenia sobie z możliwymi zakłóceniami w łańcuchach dostaw w sektorze energetycznym, które mogą wpłynąć na skalowanie centrów danych niezbędnych do obsługi rosnącego zapotrzebowania na sztuczną inteligencję.

W tym kontekście cyberbezpieczeństwo systemu energetycznego staje się nie tylko niezbędnym narzędziem ochrony systemów energetycznych, ale także czynnikiem umożliwiającym dalszy rozwój czystej energii.

„Oddzielnie zlokalizowana infrastruktura wytwórcza, przesyłowa i dystrybucyjna zwiększyła potrzebę cyfryzacji w celu zarządzania aktywami, co z kolei spowodowało gwałtowny wzrost powierzchni ataku w sektorze energetycznym” – zauważa Francesca Gregory, analityk z GlobalData.

 Cyberataki to rzeczywistość

Wśród licznych cyberataków na infrastrukturę energetyczną – które są codziennością, zaś szeroki rozgłos zdobywają te, które zakończyły się sukcesem cyberprzestępców – możemy wymienić kilka przykładów. 7 maja 2021 roku atak ransomware na Colonial Pipeline zakłócił dostawy paliwa w całych Stanach Zjednoczonych, zmuszając rurociąg do zamknięcia. Wówczas to media na całym świecie raportowały długie kolejki samochodów na stacjach benzynowych na wschodnim wybrzeżu oraz spanikowanych Amerykanów napełniających kanistry paliwem.

Schneider Electric ujawnił, że jego system Atlassian Jira został naruszony przez grupę ransomware HellCat. HellCat twierdził, że w wyniku włamania wyciekło prawie 40 GB danych projektowych i danych użytkowników, grożąc jednocześnie ujawnieniem zagrożonych informacji, jeśli odmówi zapłacenia okupu w wysokości 125 tys. dolarów.

1 sierpnia 2024 roku firma Halliburton, zarządzająca polami ropy naftowej odkryła, że nieupoważniona osoba uzyskała dostęp do jej systemów. Nie jest jasne, w jaki sposób nieupoważniona osoba trzecia uzyskała ten dostęp. Nie ujawniono oficjalnie, które konkretnie systemy zostały naruszone, jednak w wyniku ataku firma poniosła 35 mln dolarów straty.

Cyberbezpieczeństwo jest kluczowe

Każdy element wspierający funkcjonowanie systemu energetycznego staje się możliwym wejściem dla cyberataku, zaś szczególnie podatne są urządzenia Internetu rzeczy (IoT), które mogą być narażone na ataki złośliwego oprogramowania, jak również technologie operacyjne (OT) i przemysłowe systemy sterowania (ICS), które stają się celem zaawansowanych działań cybernetycznych.

 A skoro ataki, to i muszą być wydatki na obronę przed nimi, a te są spore. Według analizy „The Global State of CPS Security 2024: Business Impact of Disruptions” wydanej przez Claroty, najbardziej dotknięte na ataki sektory to produkcja chemiczna, energetyka i energia oraz górnictwo i materiały, przy czym 54% do 55% respondentów w każdym sektorze zgłosiło straty przekraczające 500 tys. dolarów USD w wyniku incydentów w okresie 12 miesięcy poddanych analizie.

Do podobnych wniosków doszedł EY, którego analiza „How cyber security can keep pace with the energy transition” stwierdza, że 44% spośród badanych organizacji energetycznych na świecie wydaje ponad 50 mln dolarów rocznie na swoje zdolności cybernetyczne, z czego 2/3 trzecie organizacji energetycznych wydaje obecnie od 11% do 20% swojego budżetu IT na cyberbezpieczeństwo.

Według innego tematycznego raportu, czyli „Cyber Priority” opracowanego przez DNV, aż 89% specjalistów ds. energetyki uważa, że cyberbezpieczeństwo jest kluczowym warunkiem wstępnym dla cyfrowej transformacji dynamicznie zmieniającej się branży. Co więcej, połowa (48%) respondentów wyraża obawy, że ich sektor energetyczny jest obecnie bardziej narażony na cyberataki niż kiedykolwiek wcześniej.

Ponadto 78% ankietowanych wskazuje, że wzrost niepewności geopolitycznej spowodował, iż ich organizacje stały się bardziej świadome potencjalnych słabych punktów w technologiach operacyjnych (OT), takich jak systemy sterowania odpowiedzialne za zarządzanie, monitorowanie, automatyzację czy też kontrolę procesów przemysłowych.

Przywoływane dane z omawianego raportu podkreślają, że cyberbezpieczeństwo staje się kluczowym elementem strategii rozwojowej branży energetycznej, zwłaszcza w kontekście rosnących zagrożeń i złożoności nowoczesnych systemów energetycznych.

„(…) liczba cyberataków na infrastrukturę energetyczną znacznie wzrosła, zwiększając potrzebę ochrony organizacji przed cyberzagrożeniami” – stwierdza Mike Kosong, Partner w Deloitte.

_{Fot: Depositphotos}