System kaucyjny w Polsce – wszystko, co należy wiedzieć o rewolucji w polskim recyklingu

Strona główna Odpady, Recykling System kaucyjny w Polsce – wszystko, co należy wiedzieć o rewolucji w polskim recyklingu

Partnerzy portalu

System kaucyjny w Polsce – wszystko, co należy wiedzieć o rewolucji w polskim recyklingu - ZielonaGospodarka.pl

Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce budzi wiele pytań, obaw i wątpliwości. Temat jest niezwykle obszerny i obejmuje wiele różnych aspektów. Pomimo zbliżającego się terminu wprowadzenia systemu, wiele kwestii prawno-regulacyjnych z nim związanych wciąż się jeszcze rozstrzyga. Co warto wiedzieć?

System kaucyjny stanowi krok w stronę bardziej zrównoważonego zarządzania odpadami opakowaniowymi. Jego celem jest zmniejszenie ilości odpadów komunalnych poprzez zachęcanie do zwrotu butelek i puszek, na które nałożona jest kaucja. Nowe przepisy planowane na styczeń 2025 roku nakładają obowiązek na producentów i importerów napojów, aby organizowali zbiórkę i przetwarzanie opakowań, dążąc do wysokich poziomów recyklingu.

Czym jest system kaucyjny?


System kaucyjny jest mechanizmem mającym na celu zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych poprzez stworzenie systemu, w ramach którego konsumenci płacą dodatkową kaucję przy zakupie napojów w butelkach i puszkach. Kaucja jest zwracana po zwrocie pustych opakowań do wyznaczonych punktów zbioru. Jego celem jest zmniejszenie ilości zmieszanych odpadów komunalnych odbieranych przez gminy i zwiększenie poziomu recyklingu. 

Duże sklepy, o powierzchni powyżej 200 m kw., będą musiały odbierać puste opakowania i oddawać kaucję, natomiast te mniejsze będą mogły przystąpić do systemu dobrowolnie, choć pobiorą kaucję. Nieodebrana kaucja zostanie przeznaczona na finansowanie systemu kaucyjnego. Kaucja ma zachęcić do zwrotu opakowań i zwiększyć ilość ponownie wykorzystanych i przetwarzanych surowców służących do wytworzenia opakowań.

Co będzie objęte kaucją?


Systemem kaucyjnym będą objęte jednorazowe butelki plastikowe do pojemności 3 litrów, a także butelki szklane wielokrotnego użytku do pojemności 1,5 litra oraz puszki do wielkości 1 litra. Opakowania te muszą być specjalnie oznakowane. Wzór oznakowania został ujęty w załączniku do ustawy. Producenci będą musieli pamiętać, aby oznakowanie było widoczne, wyraźne, czytelne i trwałe, a także aby kontrastowało z tłem oraz znajdowało się na etykiecie.  Dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów oraz puszek metalowych o pojemności do jednego litra, kaucja wyniesie 50 groszy. 

Zasady działania systemu kaucyjnego


System kaucyjny w Polsce będzie funkcjonować w oparciu o zasady rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Przedsiębiorcy, którzy wprowadzają napoje w opakowaniach objętych systemem, będą tworzyć ten system za pośrednictwem podmiotu reprezentującego. Ich obowiązkiem będzie osiągnięcie określonych poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych, dążąc do 90% od 2029 roku.

Przedsiębiorcy będą finansować system, ponosząc koszty związane ze zbiórką, transportem opakowań, oraz prowadzeniem ewidencji i rozliczaniem kaucji. Dodatkowe finansowanie systemu pochodzić będzie z niezwróconych kaucji oraz ze sprzedaży materiałów z recyklingu. Pobrana kaucja będzie przekazywana do podmiotu reprezentującego, a wszelkie rozliczenia finansowe mają być dokonywane w okresie nie dłuższym niż miesiąc. Ustawa przewiduje również możliwość działania kilku operatorów systemu kaucyjnego na rynku, co pozwala na większą elastyczność i konkurencyjność w realizacji założeń systemu.

Obowiązki branży


System kaucyjny wprowadza nowe obowiązki dla firm wprowadzających produkty na rynek, takich jak producenci, importerzy oraz właściciele marek. Od momentu wejścia w życie nowych przepisów będą oni zobowiązani do organizacji zbiórki opakowań oraz do spełnienia minimalnych poziomów określonych przez prawo. Zmiany te dotyczą również sklepów detalicznych, które zostaną obciążone obowiązkiem pobierania i zwrotu kaucji, fizycznym odbiorem opakowań od konsumentów, zarządzaniem logistyką oraz współpracą z operatorem systemu kaucyjnego.

Kiedy w Polsce?


Projekt nowelizacji ustawy wprowadzającej system kaucyjny przewiduje, że system zacznie działać w Polsce 1 stycznia 2025 r. Po wyborach parlamentarnych 15 października 2023 i zmianie władzy, nowe kierownictwo Ministerstwa Klimatu i Środowiska podjęło się gruntownej analizy regulacji oraz jej ponownej konsultacji z przedsiębiorcami, samorządowcami oraz organizacjami ekologicznymi, w celu doszlifowania poszczególnych zapisów. Projekt trafił do konsultacji publicznych pod koniec kwietnia br. W związku z tymi zmianami początek przyszłego roku wydaje się coraz mniej realny, szczególnie w środowisku producentów żywności. Zwraca się uwagę na brak procedowania poprawek i trzymiesięczny okres notyfikacji technicznej, co daje przedsiębiorcom zaledwie dwa miesiące na dostosowanie się. Przedstawiciele Konfederacji Lewiatan sugerują przesunięcie terminu na 2026 rok, podkreślając, że wdrożenie systemu wymaga od dwóch do trzech lat. 

Operatorzy systemu


Operator systemu kaucyjnego to kluczowe ogniwo w jego funkcjonowaniu. Jego obowiązki obejmują odbieranie opakowań i odpadów opakowaniowych ze sklepów, hurtowni oraz innych punktów zbierających, a następnie selektywne ich zbieranie. Operator będzie odpowiadał za transport butelek do przedsiębiorców wprowadzających produkty do obrotu oraz odpadów opakowaniowych do zakładów przetwarzania. Ponadto, będzie musiał wyliczać poziom selektywnie zebranych odpadów opakowaniowych, prowadzić ewidencję, sporządzać sprawozdania, oraz rozliczać kaucje z placówkami handlowymi i innymi punktami zbierającymi butelki i puszki. Koszty zbierania oraz wypłaty kaucji dla użytkownika końcowego również będą leżały w jego gestii. Operator systemu kaucyjnego musi spełnić określone wymogi formalne, w tym być spółką akcyjną z kapitałem zakładowym minimum 5 mln zł. System kaucyjny, który operator tworzy, powinien objąć cały kraj i być powszechnie dostępny dla wszystkich uczestników. Formalne funkcjonowanie operatora będzie możliwe po uzyskaniu zezwolenia od ministra klimatu, ważnego przez 10 lat.

Pierwszym operatorem systemu kaucyjnego wybranym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska jest firma Krajowy System Kaucyjny Zwrotka S.A, natomiast drugim - „PolKa” Operator Systemu kaucyjnego Not For Profit S.A. Obecnie w Ministerstwie rozpoznaje się wniosek kolejnego podmiotu reprezentującego system kaucyjny – „OK” Operator Kaucyjny S.A.

Zmiany prawne


Przepisy dotyczące systemu kaucyjnego wprowadzone zostały ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw. Podstawą prac nad ustawą była dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. dyrektywa SUP). 

ZielonaGospodarka
Fot. Ministerstwo Klimatu i Środowiska


Co się zmieni w życiu codziennym?


Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce przyniesie istotne zmiany dla konsumentów, wpływając na codzienne zakupy i nawyki. Konsumenci będą musieli zrozumieć, że za napoje w opakowaniach objętych systemem zapłacą dodatkową kaucję, którą odzyskają po zwrocie pustych opakowań do wyznaczonych punktów zbiórki. Zmiany będą widoczne już przy kasie, gdzie do ceny napojów doliczona zostanie kaucja. Zwrot opakowań stanie się nową rutyną – konsumenci będą oddawać butelki i puszki w punktach zbiórki w sklepach i centrach handlowych. Opakowania muszą być nienaruszone, co umożliwi ich identyfikację i efektywne przetwarzanie. System kaucyjny ma nie tylko zwiększyć poziom selektywnej zbiórki i ułatwić recykling, ale także podnieść świadomość ekologiczną. Kaucja nadaje wartość opakowaniu, co może prowadzić do bardziej zrównoważonych zachowań konsumentów.

Nowe technologie


Wchodząca w życie Ustawa kaucyjna wymaga zastosowania najnowocześniejszych technologii. Społeczeństwo musi być zachęcone do zwrotu plastikowych i metalowych opakowań po napojach za pomocą inteligentnych koszy – recyklomatów. Technologie zastosowane w tych urządzeniach są kluczowe dla skuteczności całego systemu. Recyklomaty, wyposażone w nowoczesne rozwiązania, umożliwią m.in. zwrot kaucji bez konieczności podawania numeru konta bankowego. Dzięki algorytmom głosowym, użytkownik będzie mógł otrzymać zwrot środków po wypowiedzeniu indywidualnie dobranych haseł. To innowacyjne podejście zwiększa wygodę i bezpieczeństwo użytkowania, eliminując potrzebę posiadania karty bankomatowej czy telefonu. Dodatkowo, firma Czysta Polska Recyklomaty stawia na szeroki dostęp do urządzeń, dostosowując je do potrzeb zarówno dużych sieci handlowych, jak i mniejszych miejscowości. Dzięki strategicznemu rozmieszczeniu recyklomatów w codziennych miejscach użytkowania, system ten ma szansę na zwiększenie regularności zwrotów i efektywność recyklingu w Polsce, zbliżając nas do standardów europejskich. 

Argumenty za wprowadzeniem systemu kaucyjnego


Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce jest znaczącym krokiem w kierunku zrównoważonego rozwoju i lepszego zarządzania odpadami. Da to społeczeństwu możliwość aktywnego udziału w ochronie środowiska. System obejmujący opakowania wielokrotnego użytku generuje o 50% mniej emisji CO2 w porównaniu do opakowań jednorazowych. Jest to jedyny sposób, aby osiągnąć cel 90% selektywnej zbiórki plastikowych butelek po napojach do 2029 roku, co jest obowiązkowym wymogiem dla krajów UE. 

System ten jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi przeciwdziałania przenikaniu tworzyw sztucznych do środowiska. Może zmniejszyć ilość opakowań po napojach w oceanach nawet o 40%. Zapewnia on również recykling o lepszej jakości, co pozwala na wykorzystanie surowca w przemyśle spożywczym, a zebrane surowce osiągają znacznie wyższą cenę rynkową.

Argumenty przeciwko wprowadzeniu systemu kaucyjnego 


System kaucyjny mimo swoich oczywistych korzyści wzbudza także wątpliwości. Obawy dotyczą możliwości istnienia wielu systemów kaucyjnych, odpowiedzialności producenta oraz dodatkowego obciążenia mieszkańców gmin opłatami, zwłaszcza gdy butelka trafia do zwykłego kosza na śmieci. Istnieje też obawa, że system może być niekorzystny dla mieszkańców wsi, gdzie duże sklepy są rzadkie. Dodatkowo, kontrowersje może wywoływać przepis, który nakłada na przedsiębiorców, nie tworzących systemu lub nie osiągających wymaganego poziomu zbieranych opakowań, opłatę produktową wynoszącą do 25 zł za 1 kg opakowań. 

Jakie są obawy wśród organizacji proekologicznych?


Organizacje pozarządowe działające na rzecz klimatu i środowiska wyrażają poważne obawy związane z wdrożeniem systemu kaucyjnego w Polsce, który ma ruszyć za sześć miesięcy. Pomimo dużego poparcia społecznego dla tego rozwiązania, biznes próbuje opóźnić jego wprowadzenie, stosując działania dezinformacyjne. Członkowie koalicji GOZ (Gospodarki Obiegu Zamkniętego) obawiają się, że fragmentaryczne prezentowanie sytuacji przez przedstawicieli biznesu może zaszkodzić skuteczności systemu. Organizacje apelują o niezwłoczne wdrożenie systemu kaucyjnego z ambitnymi poziomami zbiórki i czytelnym oznaczeniem opakowań oraz prowadzenie ogólnopolskiej kampanii informacyjnej. Jednocześnie domagają się wprowadzenia Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta, co pozwoli producentom przejąć finansową odpowiedzialność za odpady opakowaniowe, odciążając gminy i wspierając system gospodarki odpadami.

Fot. główna: Depositphotos

Partnerzy portalu

Ekokonsult

Surowce

 Ropa brent 83,76 $ baryłka  1,33% 11:11
 Cyna 23110,00 $ tona 0,64% 29 lis
 Cynk 2507,00 $ tona -0,87% 29 lis
 Aluminium 2177,00 $ tona 0,60% 29 lis
 Pallad 1021,53 $ uncja  -1,54% 11:10
 Platyna 936,30 $ uncja  -0,31% 11:11
 Srebro 25,06 $ uncja  0,08% 11:11
 Złoto 2038,40 $ uncja  -0,33% 11:11

Dziękujemy za wysłane grafiki.