Komisja Europejska przyjęła listę 47 projektów strategicznych, których celem jest zwiększenie wewnętrznego potencjału w zakresie surowców krytycznych. Inicjatywa ma na celu wzmocnienie europejskiego łańcucha wartości surowców krytycznych oraz umożliwienie dywersyfikacji źródeł pozyskiwania. Co istotne, wśród 47 wskazanych projektów, 2 są z Polski.

Nowe projekty strategiczne zaaprobowane 25 marca stanowią istotny krok w realizacji ubiegłorocznego aktu w sprawie surowców krytycznych (CRMA).

18 marca 2024 roku Rada Unii Europejskiej przyjęła Europejski Akt o Surowcach Krytycznych (ang. Critical Raw Material Act – CRMA), mający za zadanie zapewnić bezpieczne i zrównoważone dostawy surowców krytycznych. Przyjęty dokument zawiera dwa wykazy surowców (w jednym znalazły się 34 surowce krytyczne, w drugim – 17 surowców strategicznych).

Dokument zakłada, że do 2030 roku wydobycie, przetwarzanie i recykling surowców krytycznych w Europie powinny pokrywać odpowiednio 10%, 40% i 25% unijnego zapotrzebowania.

Przywoływane projekty są zorientowane na unijny sektor surowców krytycznych przyczyniają się do transformacji ekologicznej kontynentu, jednocześnie wzmacniając europejski sektor obronny.

„Surowce stanowią pierwsze ogniwo najbardziej strategicznych łańcuchów dostaw. Są one również niezbędne do dekarbonizacji naszego kontynentu. Jeśli chodzi o szereg najbardziej potrzebnych surowców, Europa uzależniona jest jednak obecnie od państw trzecich. Musimy więc zwiększyć produkcję własną, zdywersyfikować zewnętrzne dostawy i utworzyć zapasy” – komentuje Stéphane Séjourné, Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej ds. dobrobytu i strategii przemysłowej.

 Czym są surowce krytyczne?

Transformacja energetyczna jest ściśle związana z wdrożeniem nowoczesnych technologii, które z kolei opierają się na dostępie do surowców krytycznych.

Departament Energii Stanów Zjednoczonych (DOE) wyróżnił kilka kluczowych surowców o fundamentalnym znaczeniu dla sektora energetycznego, wśród których znalazły się: lit, nikiel, kobalt, a także pierwiastki z grupy metali ziem rzadkich takie jak dysproz, iryd, neodym, prazeodym oraz terb.

Według danych przedstawionych przez Międzynarodową Agencję Energetyczną (IEA), w latach 2017–2022 popyt ze strony sektora energetycznego był głównym czynnikiem napędzającym gwałtowny wzrost zapotrzebowania na te surowce. W tym okresie odnotowano:

·      300-procentowy wzrost ogólnego popytu na lit;

·      70-procentowy wzrost popytu na kobalt;

·      40-procentowy wzrost popytu na nikiel

Wzrost stanowił bezpośrednią konsekwencję dynamicznego rozwoju technologii związanych z transformacją energetyczną, takich jak produkcja baterii do pojazdów elektrycznych, systemy magazynowania energii czy też rozwój odnawialnych źródeł energii.

Jak stwierdza Międzynarodowa Organizacja Energetyczna, zapotrzebowanie na surowce krytyczne ma wzrosnąć niemal trzykrotnie do 2030 roku, ponieważ świat przechodzi z paliw kopalnych na energię odnawialną w celu osiągnięcie zerowej emisji dwutlenku węgla netto do 2050 roku.

Według raportu „Global Critical Minerals Outlook 2024”, surowce krytyczne – niezbędne dla rozwoju czystych technologii energetycznych – stały się priorytetami politycznymi. Wśród głównych przyczyn stojących za takim stanem rzeczy można wskazać rosnący popyt, znaczące wahania cen oraz występowanie wąskich gardeł w globalnych łańcuchach dostaw.

Gdzie są zlokalizowane projekty?

W 13 państwach członkowskich Unii Europejskiej, w tym Belgii, Francji, Włoszech, Niemczech, Hiszpanii, Estonii, Czechach, Grecji, Szwecji, Finlandii, Portugalii, Polsce i Rumunii, zlokalizowano 47 projektów strategicznych. 

Inicjatywy obejmują co najmniej jeden segment łańcucha wartości surowców, koncentrując się na działalności związanej z wydobyciem (25 projektów), przetwarzaniem (24 projekty), recyklingiem (10 projektów) oraz zastępowaniem surowców (2 projekty).

W ramach podejmowanych przedsięwzięć uwzględniono 14 z 17 surowców uznanych za strategiczne w akcie w sprawie surowców krytycznych. Szczególny nacisk położono na projekty związane z takimi surowcami jak m.in. lit (22 projekty), nikiel (12 projektów), kobalt (10 projektów), mangan (7 projektów) i grafit (11 projektów). 

Realizacja projektów znaczące korzyści dla unijnego łańcucha wartości surowców, szczególnie w kontekście produkcji baterii. Dzięki temu UE będzie mogła docelowo osiągnąć swoje cele na dotyczące wydobycia, przetwarzania i recyklingu litu oraz kobaltu, a także poczynić istotne postępy w zakresie grafitu, niklu i manganu.

Co istotne, pozostałe projekty strategiczne, które dotyczą magnezu (1 projekt) i wolframu (3 projekty), wspomogą wzmacnianie odporności europejskiego sektora obronnego, który opiera się na wykorzystaniu surowców krytycznych.

Surowce krytyczne a sprawa polska

Na liście unijnych projektów strategicznych znalazły się dwa inicjatywy z Polski, a mianowicie rozwój Zakładu Rafinacji Pierwiastków Ziem Rzadkich w Puławach oraz zakład recyklingu baterii „Polvolt” w Zawierciu. Wymienione projekty mają istotny potencjał do wzmocnienia europejskiego łańcucha wartości surowców krytycznych, a także przyczyniają się do realizacji celów Unii Europejskiej w zakresie zrównoważonego rozwoju i transformacji ekologicznej.

„Pierwsza lista surowcowych projektów strategicznych to ważny krok na długiej drodze do poprawy bezpieczeństwa surowcowego Unii Europejskiej, w tym i Polski. Ze względu na długość procesów inwestycyjnych, w szczególności w obszarze górniczym, efekty nie będą natychmiastowe, ale z pewnością istotne, zwłaszcza w perspektywie średnioterminowej” – komentuje decyzję Krzysztof Galos, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Główny Geolog Kraju, Członek Europejskiej Rady ds. Surowców Krytycznych.

 Zakład Rafinacji Pierwiastków Ziem Rzadkich w Puławach

W czerwcu 2021 roku, Mkango, kanadyjska firma zajmująca się wydobyciem surowców oraz Grupa Azoty Puławy podpisały umowę o współpracy w celu rozwoju zakładu rafinacji pierwiastków ziem rzadkich na terenie Polski. Budowa rafinerii metali ziem rzadkich na terenie puławskich Azotów potrwa 18 miesięcy w latach 2027-2028. Planowany zakład będzie przetwarzać surowce pochodzące głównie z kopalni w Malawi. „Dzisiejsza decyzja to jasny sygnał ze strony Komisji Europejskiej, że projekty w obszarze pierwiastków ziem rzadkich będą odgrywać istotną rolę dla bezpieczeństwa surowcowego Unii Europejskiej. Jako Grupa Azoty chcemy mieć swój udział w tym procesie, stąd nasza współpraca z Mkango”  – wskazuje w komunikacie Wiceprezes Zarządu Grupy Azoty S.A., Prezes Zarządu Grupy Azoty Puławy Hubert Kamola.

Zakład recyklingu baterii „Polvolt” w Zawierciu

Projekt zakłada budowę innowacyjnego zakładu recyklingu baterii, wyposażonego w instalację do odzysku surowców krytycznych. Realizacja przedsięwzięcia ma miejsce w Zawierciu i będzie finalizowana do 2030 roku. Inicjatywę przewodzi Elemental Battery Metals, która jest częścią Grupy Elemental.

Inwestycja ma na celu wspieranie gospodarki obiegowej poprzez recykling zużytych baterii litowo-jonowych oraz odpadów produkcyjnych, co pozwoli na pozyskiwanie strategicznych surowców, takich jak lit, nikiel, kobalt czy mangan. „W ramach projektu do 2030 roku ma powstać kosztem około 3 mld zł nowy zakład, produkujący metale o krytycznym znaczeniu dla gospodarki europejskiej" – powiedział PAP Prezes Elemental Battery Metals, Maciej Dudzic.

W ramach inicjatywy będą produkowane sole metali pozyskiwane z czarnej masy, która jest odpadem powstałym w wyniku recyklingu zużytych baterii litowo-jonowych oraz odpadów produkcyjnych z zakładów produkujących nowe ogniwa. Dodatkowo, zakład będzie produkował miedź elektrolityczną klasy A, niezbędną do produkcji folii miedzianej stosowanej w anodach baterii litowo-jonowych.

Projekt ma kluczowe znaczenie dla gospodarki obiegowej, ponieważ wspiera recykling surowców krytycznych, redukuje zależność od importu oraz promuje zrównoważone zarządzanie odpadami przemysłowymi.

_{Fot: Depositphotos}