Wraz z postępującą transformacją energetyczną i dążeniem do rozpowszechniania czystej energii, coraz częściej w dyskursie objawia się kwestia wodoru i jego roli w transformacji. Najnowszy raport od Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej poświęcony jest roli łańcuchów wartości wodoru, które odgrywają wiodącą rolę w jego upowszechnianiu.

Międzynarodowa Agencja Energii Odnawialnej (IRENA) opublikowała raport „Shaping sustainable international hydrogen value chains”, który omawia kluczowe kwestie związane z rozwojem zrównoważonych łańcuchów wartości wodoru, obejmujących środowisko, infrastrukturę, społeczno-ekonomię i zarządzanie.

Raport omawia czynniki, które mogą przyczynić się do rozwoju zrównoważonych łańcuchów wartości wodoru, w tym m.in. aspekty środowiskowe, infrastrukturalne oraz społeczno-ekonomiczne.

„Produkcja i handel wodorem odnawialnym wiążą się z szerokim zakresem możliwości i zagrożeń w tych obszarach, z których wszystkie należy dokładnie rozważyć. Takie zrównoważone podejście jest kluczem do zapewnienia długoterminowej stabilności i sukcesu produkcji i handlu wodorem odnawialnym” – stwierdza omawiany raport.

Wodór to nie przelewki. Potencjał wodoru rośnie

W raporcie „Green hydrogen: Energizing the path to net zero. Deloitte's 2023 global green hydrogen outlook” opublikowanym przez Deloitte, wskazuje się, że globalny handel wodorem wygeneruje ponad 280 mld dolarów rocznych przychodów z eksportu do 2050 roku. Departament Energii Stanów Zjednoczonych również dostrzega potencjał wodoru, stwierdzając, że wodór może odegrać rolę w dekarbonizacji 25 proc. globalnej emisji CO2 związanej z energią.

Według raportu „Green Hydrogen Supply, Technology, and Policy Report (STP) Report for H1 2024” opublikowanego przez Clean Energy Associates (CEA), w ciągu najbliższych trzech lat spodziewany jest znaczący wzrost globalnej zdolności produkcyjnej wodoru.

Jak zauważa Międzynarodowa Agencja Energii (IEA), liczba ogłoszonych projektów niskoemisyjnej produkcji wodoru szybko rośnie. 

Roczna produkcja niskoemisyjnego wodoru może osiągnąć 38 mln ton w 2030 roku, jeśli wszystkie ogłoszone projekty zostaną zrealizowane, chociaż 17 mln ton pochodzi z projektów na wczesnych etapach rozwoju. Spośród całkowitej produkcji, 27 mln ton opiera się na elektrolizie i niskoemisyjnej energii elektrycznej, a 10 mln ton na paliwach kopalnych z wychwytywaniem, utylizacją i składowaniem dwutlenku węgla.

Do maja br., na całym świecie opracowano i opublikowano 46 krajowych strategii i 8 map drogowych dotyczących wodoru, a co najmniej 20 kolejnych krajów było w trakcie opracowywania lub publikowania takich dokumentów. 

Co więcej, zgodnie ze scenariuszem 1,5°C, wodór i pochodne wodoru będą wodór i pochodne wodoru będą stanowić do 14 proc. całkowitego końcowego zużycia energii do 2050 roku. Obecnie globalna produkcja wodoru, która w 2022 roku wyniosła około 95 mln ton, pochodzi głównie z paliw kopalnych – czytamy w raporcie.

Wodorowe łańcuchy wartości. Wymiary i rekomendacje

Omawiany raport koncentruje się na czterech powiązanych ze sobą wymiarach, które wspólnie przyczyniają się do zrozumienia międzynarodowych łańcuchów wartości: środowisku, ekonomii, administracji oraz korzyściach dla krajów rozwijających się.

Międzynarodowa Agencja Energii Odnawialnej w przywoływanym raporcie koncentruje się na łańcuchach wartości, które z jednej strony obejmują kraje rozwijające się jako dostawców wodoru, a z drugiej - przyszłe centra popytu.

Zalecenia dotyczą obu końców łańcucha wartości, uwzględniając możliwości, jakie stwarza kształtowanie międzynarodowych powiązań wodorowych, ale także potencjalnych zagrożeń.

1) Pierwsi gracze powinni wytyczać drogę do kompleksowego zrównoważonego rozwoju dla zielonego i odnawialnego wodoru

Prekursorzy nowy łańcuchów wartości wodoru („pierwsi gracze”) mają wyjątkową okazję do zademonstrowania, w jaki sposób sektor wodoru odnawialnego, która może przyczynić się do globalnej transformacji energetycznej. Dotyczy to zarówno konsumpcji lokalnej, jak i wodoru będącego przedmiotem handlu na dłuższych odległościach.

2) Łagodzenie zagrożeń dla środowiska i maksymalizacja możliwości 

Łańcuchy wartości dla takich produktów będą miały różny kształt, w zależności od wybranych technologii i wydajności i tego, czy produkt końcowy jest konsumowany lokalnie czy transportowany na dalsze odległości. Aby zmaksymalizować wkład takich łańcuchów w realizację celów ochrony klimatu, ważne jest, aby zminimalizować intensywność emisji na całej ich długości.

3) Rozważenie roli pochodnych wodoru w budowaniu rynków

Nośniki wodoru umożliwiają transport wodoru na duże odległości z krajów bogatych w zasoby do przyszłych centrów popytu. Amoniak i metanol to dwa przykłady przykładami nośników wodoru, z których każdy ma inne implikacje techniczne.

Łańcuchy wartości wodoru szansą dla interesariuszy transformacji energetycznej

Łańcuch wartości wodoru jest jednym z najbardziej krytycznych czynników w osiąganiu celów klimatycznych, zaś poziomy emisji w całym łańcuchu odgrywają kluczową rolę na drodze do transformacji energetycznej.

Jak zauważono w raporcie, nowy globalny rynek może nie tylko wprowadzić nowych graczy sektora wodorowego, ale może również doprowadzić do powstania złożonych międzynarodowych łańcuchów wartości. Wspomniane łańcuchy wartości, w szczególności z udziałem krajów rozwijających się, wymagają kompleksowego podejścia do zrównoważonego rozwoju.

Sektor odnawialnych źródeł wodoru może stanowić wyjątkową okazję dla krajów-prekursorów do zademonstrowania potencjału zrównoważonej i sprawiedliwej transformacji energetycznej, zaś rozwinięte gospodarki mogą w tym pomóc.