Zmiany klimatu narażają unijne rolnictwo na straty rzędu 28 mld euro rocznie, zaś dalsze prognozy nie napawają optymizmem. Ekstremalne zjawiska pogodowe będą coraz częstsze, a wywołane nimi straty wywołane sięgną 40 mld euro do 2050 roku.

Opublikowany przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) oraz Komisję Europejską raport „Insurance and Risk Management Tools for Agriculture in the EU” sygnalizuje, że zmiany klimatyczne mogą przyczynić się do wzrostu średnich rocznych strat w sektorze rolnictwa Unii Europejskiej nawet o 66% do 2050 roku.

 Analiza raportu wykazuje, że straty unijnego rolnictwa powstałe w wyniku zmian klimatycznych szacuje są na 28,3 mld euro rocznie, co odpowiada ok. 6% rocznej wartości produkcji roślinnej i zwierzęcej. Globalne ocieplenie zwiększa ryzyko dalszych strat, których prognozowany wzrost zawiera się w przedziale od 42% do 66% do 2050 roku.

„Ryzyko związane z klimatem stanowi coraz bardziej znaczący czynnik niepewności dla produkcji żywności” – komentuje Gelsomina Vigliotti, wiceprezes Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

 28 mld euro straty rocznie

Ryzyko klimatyczne stanowi istotne źródło niepewności, wpływając na odporność gospodarstw rolnych oraz stwarzając wyzwanie dla łańcucha wartości sektora rolnego. Wzrost częstotliwości i nasilenia ekstremalnych zjawisk pogodowych przyczynia się do większej zmienności plonów rolnych w nadchodzących latach. Jak stwierdza raport specjalny opublikowany przez Europejski Trybunał Obrachunkowy, wzrasta częstotliwość i dotkliwość ekstremalnych zjawisk klimatycznych i pogodowych, co doprowadza do gwałtownego wzrostu liczby klęsk żywiołowych w UE w ciągu ostatnich dwóch dekad.

Przywoływany raport specjalny podkreśla niedawne przykłady ekstremalnych zjawisk pogodowych. Wśród nich wymienia się pożary lasów (np. w Grecji i Hiszpanii w 2023 roku), powodzie (np. we Włoszech i Słowenii w 2023 roku oraz we Francji w ubiegłym roku), fale upałów oraz niszczycielskie susze (np. w całej UE w 2022 roku czy też na Półwyspie Iberyjskim w 2024 roku).

Nie można zapominać o krajowym kontekście. Powodzie i ulewy z września ubiegłego roku spowodowały znaczące straty w polskim rolnictwie, dotykając tysiące gospodarstw na powierzchni ponad 68 tys. hektarów.

 Ekstremalne zjawiska pogodowe wiążą się ze stratami finansowymi, uderzającymi po kieszeni europejskiego rolnika. Unijne prognozy wskazują, że średnia roczna strata dla krajów Unii Europejskiej wynosi 28,3 mld euro, co stanowi około 6% rocznej produkcji roślinnej i zwierzęcej w UE.  Przyglądając się bliżej danym, możemy stwierdzić, że rozkład strat obejmuje 17,4 mld euro dla upraw, co odpowiada 6,4% wartości produkcji roślinnej. Co tyczy strat w hodowli zwierząt gospodarskich, mówimy o stracie w wysokości 10,9 mld euro, co odpowiada za 5,1% wartości produkcji zwierzęcej.

Polski rolnik traci 7%

Zgodnie z szacunkami Ministerstwa Klimatu i Środowiska, aktualne dane liczbowe dotyczące polskich strat w rolnictwie spowodowanych klimatem są trudne do wyodrębnienia z unijnych raportów. Uznaje się, że ekstremalne zjawiska pogodowe kosztują Polskę 1,4 mld euro rocznie we wszystkich sektorach.

Bardziej szczegółowe dane prezentuje raport „Gospodarcze koszty suszy dla polskiego rolnictwa” opublikowany przez Polski Instytut Ekonomiczny, wedle którego 7% plonów traci polskie rolnictwo przez wahania temperatur, przy czym 6,5 mld zł mogą być warte plony, które tracimy przeciętnie co roku w wyniku susz.

 Powszechny brak ubezpieczeń

Cztery główne rodzaje ryzyka (susza, mróz, grad oraz nadmierne opady) odpowiadają za ok. 80% strat w rolnictwie związanych z warunkami klimatycznymi w skali całej UE, co przekłada się na ogromną kwotę szkód wynoszącą 57,5 mld euro – stwierdza omawiany raport. Wśród wymienionych ryzyk, susza wiedzie prym, odpowiadając za ponad 50% ryzyka klimatycznego w unijnym rolnictwie.  Patrząc w szerszej perspektywie, jedynie 20-30% strat związanych z klimatem podlega ubezpieczeniu, co w kontekście nasilających się anomalii pogodowo-klimatycznych, stanowi poważny powód do obaw.

Według szacunków Top Agrar, ok. 40% rolników w Polsce korzysta z ubezpieczeń. W 2021 roku ubezpieczone było około 3,8 mln ha, co stanowiło ok. 26,8% upraw.

Lepiej nie będzie

Szacuje się, że średnie roczne straty w uprawach wzrosną z obecnych 17,4 mld EUR do 24,8 mld euro w scenariuszu średniego poziomu emisji (SSP2-4.5) oraz do 28,9 mld euro w scenariuszu zakładającym utrzymanie dotychczasowego poziomu emisji (SSP5-8.5). Przy uwzględnieniu strat związanych z inwentarzem żywym, unijne prognozy wskazują, że średnia roczna strata może osiągnąć około 40 mld euro do 2050 roku.

Analizując przedstawione dane, nie można zapomnieć, że podane średnie wartości przesłaniają znacznie wyższe przyrosty strat w przypadku szczególnie narażonych upraw i regionów.  Ryzyko suszy ulegnie nasileniu przede wszystkim w południowych regionach Europy Południowej, jednak obejmie także regiony północne i zachodnie, które są mniej eksponowane do suchych warunków.  

Jak stwierdza Komisja Europejska w komunikacie z 26 maja, istnieją uzasadnione związane z suchą pogodą w Europie Środkowej (Polska, Czechy, Słowacja), chociaż deficyt opadów jest mniej dotkliwy niż w Europie Północno-Zachodniej. 

Tak jak w przypadku suszy, tak również w przypadku przymrozków należy oczekiwać pogłębienia strat w rolnictwie. Szczególnie niepokojącym zjawiskiem w kontekście ekstremalnych zjawisk pogodowych stanowi stosunkowo niski odsetek ubezpieczonych rolników, który nie jest wyłącznie domeną polskich rolników, wpisując się w szerszy, europejski trend.  

 _{Fot: Depositphotos}