Zgodnie z najnowszą analizą Europejskiej Agencji Środowiska, chroniczne narażenie na hałas dotyka co piątego Europejczyka. Pociąga to za sobą koszty sięgające 100 miliardów euro rocznie, zagrażając realizacji unijnych celów środowiskowych.

 Zanieczyszczenie hałasem stanowi jedno z wiodących środowiskowych zagrożeń zdrowotnych w Europie, której miliony mieszkańców są narażone na jego szkodliwy poziom generowany przez transport. Najnowsze dane i analizy dotyczące zjawiska zostały przedstawione w raporcie Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), który opiera się na informacjach przekazanych przez kraje członkowskie UE w ramach dyrektywy w sprawie hałasu w środowisku (END).

Zanieczyszczenie hałasem niesie ze sobą ma poważne implikacje dla zdrowia. Hałas przyczynia się do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń metabolicznych, w tym do otyłości. Hałas aktywuje w organizmie reakcję stresową, prowadząc do uwalniania hormonów takich jak kortyzol i adrenalina. Doprowadza to do wzrostu ciśnienia krwi, tętna i poziomu glukozy, co przy długotrwałej ekspozycji obciąża układ sercowo-naczyniowy, prowadząc do nadciśnienia, a nawet zawału serca. Jednocześnie, przewlekły stres wywołany hałasem zaburza metabolizm, sprzyjając insulinooporności i odkładaniu się tkanki tłuszczowej, , co zwiększa ryzyko otyłości i cukrzycy typu 2.

Co więcej, hałas negatywnie oddziałuje również na ekosystemy lądowe i morskie.

Jak powszechne jest zanieczyszczenie hałasem w Europie?

Według najnowszych szacunków, ok. 110 mln ludzi – czyli ponad 20% europejskiej populacji – jest narażonych na długotrwałą ekspozycję na hałas drogowy, kolejowy i lotniczy, który przekracza progi ustalone w unijnej dyrektywie.

Jednakże najnowsze badania sugerują, że negatywne skutki zdrowotne pojawiają się już przy niższych natężeniach dźwięku. Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia dla regionu europejskiego zalecają znacznie bardziej rygorystyczne normy. W rzeczywistości znacznie więcej osób jest narażonych na stanowiący zagrożenie hałas – szacunkowo może to być nawet 150 mln ludzi (co stanowi ponad 30% populacji). 

Dominującym źródłem hałasu – zwłaszcza w obszarach miejskich – jest ruch drogowy. Odpowiada on za narażenie ok. 92 mln osób w porze dziennej, wieczorowej i nocnej oraz 58 mln wyłącznie w porze nocnej. Dla porównania, hałas kolejowy dotyka 18 mln osób w ciągu dnia i 13 mln w nocy, natomiast hałas lotniczy wpływa na około 2,6 miliona osób w ciągu dnia i mniej niż 1 mln w nocy.

Mimo mniejszej ogólnej liczby osób dotkniętych hałasem kolejowym i lotniczym, pozostają istotnym lokalnym problemem, szczególnie dotkliwy w pobliżu głównych hubów transportowych.

 Jak hałas komunikacyjny szkodzi zdrowiu dzieci?

Chroniczne narażenie na hałas komunikacyjny negatywnie wpływa również na dzieci, które znajdują się w kluczowej fazie rozwoju i nauki. U najmłodszych skutki ekspozycji na hałas obejmują upośledzenie funkcji poznawczych, opóźnienia w nauce, a także podwyższone ryzyko nadwagi.

Szacuje się, że w Europie około 15 mln dzieci mieszka na obszarach dotkniętych szkodliwym poziomem hałasu. Hałas komunikacyjny może przyczyniać się do ponad 560 tys. przypadków trudności w czytaniu, 63 tys. problemów behawioralnych oraz ok. 272 tys. przypadków nadwagi u dzieci na kontynencie – czytamy w raporcie.

Unijny plan działania z 2021 roku wyznaczył cel zmniejszenia o 30% liczby osób chronicznie odczuwających uciążliwość z powodu hałasu komunikacyjnego do końca dekady w porównaniu z poziomami z 2017 roku. Jednak w latach 2017-2022 odnotowano redukcję na poziomie zaledwie 3%, co jest niewystarczające. Prognozy wskazują, że bez podjęcia dodatkowych środków cel nie zostanie osiągnięty.

Scenariusz optymistyczny zakłada spadek o około 21%, co wciąż jest wartością daleką od unijnych ambicji i sugeruje konieczność wdrożenia bardziej zdecydowanych działań na zarówno na poziomie krajowym, jak również unijnym.

Jak walczyć z hałasem? Możliwe rozwiązania

Chociaż zanieczyszczenie hałasem stanowi poważne wyzwanie, istnieją już skuteczne rozwiązania łagodzące jego skutki. Raport wskazuje na dwa kluczowe obszary działań:

1) Redukcja hałasu u źródła, która obejmuje interwencje regulacyjne i legislacyjne, np. normy hałasu dla opon i pojazdów;

2) Długoterminowe planowanie przestrzenne i transportowe: tworzenie stref buforowych, odpowiednie projektowanie akustyczne budynków, a przede wszystkim promowanie zrównoważonej mobilności poprzez transport publiczny, ruch rowerowy oraz pieszy. Tworzenie cichych, zielonych przestrzeni w miastach nie tylko redukuje hałas, ale wspiera bioróżnorodność, poprawia jakość powietrza i zwiększa odporność na zmiany klimatu, wpisując się w cele Zielonego Ładu.

Zanieczyszczenie hałasem należy również analizować w kategoriach ekonomicznych, ponieważ pociąga ono za sobą znaczne koszty społeczne. Straty wynikające z chorób lub przedwczesnej śmierci – mierzone jako utracone lata zdrowia i życia – znacząco obniżają potencjał gospodarki i jej produktywność.

Zgodnie z raportem, roczne koszty ekonomiczne zanieczyszczenia hałasem transportowym w Europie wynoszą co najmniej 95,6 mld euro, co odpowiada 0,6% PKB kontynentu. Inwestycja w ciszę nie jest kosztem, a strategiczną inwestycją w zdrowie publiczne i zrównoważony rozwój.

_{Fot: Depositphotos}