16 marca Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozpoczęło nabór na pilotaż innowacyjnych technologii ograniczających zasolenie Odry. Jego celem jest poszukiwanie mniej energochłonnych metod odsalania poprzemysłowych wód kopalnych, na co dzień zanieczyszczających rzekę i przetestowanie ich w warunkach przemysłowych. Nabór prowadzi Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW).

Ministerstwo chce prowadzić pilotaż na zasadzie otwartego naboru we współpracy z zakładami wydobywczymi. Poszukuje się rozwiązań, które będą tańsze od dotychczas znanych, a jednocześnie możliwe do zastosowania na szeroką skalę. MKiŚ podkreśla, że technologie odsalania wód kopalnianych to jedno z największych wyzwań dla Odry. W ramach prac Międzyresortowego Zespołu ds. Odry zdiagnozowane zostały dwie bariery: wysokie koszty budowy i działania takich instalacji oraz składowanie produktów ubocznych procesu (np. małowartościowej mieszanki minerałów). Aby pomóc w rozwiązaniu tych problemów, zdecydowano o konieczności znalezienia innowacyjnych technologii.

– Uruchamiamy pilotażowy program odsalania wód poprzemysłowych, które na co dzień zanieczyszczają rzekę. W ramach naboru przeznaczymy w tym roku nawet 68 milionów złotych na innowacyjne technologie ograniczające zasolenie - jeden z kluczowych problemów Odry. To pierwszy krok w kierunku szerokich, systemowych działań i uzupełnienie intensywnych prac prowadzonych od ponad dwóch lat przez Międzyresortowy Zespół ds. Odry – powiedziała wiceminister klimatu i środowiska Urszula Zielińska podczas konferencji inaugurującej nabór.

Ministerstwo klimatu podkreśla, że największą przeszkodą inwestowania w tradycyjne technologie odsalania wody są zbyt wysokie koszty dla zakładów wydobywczych. Kluczowe jest, żeby innowacyjne technologie były przetestowane w realnych warunkach, dlatego warunkiem naboru jest włączenie w pilotaż zakładów wydobywczych. Z pilotażu mogą skorzystać uczelnie i państwowe instytuty badawcze.

MKiŚ przypomina, że do Odry każdej doby trafia ok. 6 tys. ton, co odpowiada 120 wagonom czystej soli. Wysokie zasolenie jest jedną z przyczyn złego stanu ekologicznego rzeki. Normy środowiskowe związane z zasoleniem są przekroczone na całej długości Odry, czasami kilkukrotnie. Utrzymujące się wysokie zasolenie wód jest jedną z przyczyn pojawienia się w Odrze „złotej algi” – słonowodnego glonu, który w 2022 roku spowodował katastrofę ekologiczną i wciąż zagraża ekosystemom.

Resort zakłada, że do 2030 roku przeprowadzony zostanie Etap I Planu inwestycyjnego w sektorze górniczym. W tym etapie założono retencję wód kopalnianych w okresach niskiego stanu wód, co ma pozwolić a ograniczenie kumulacji zanieczyszczeń oraz  występowania wysokich stężeń soli w wodzie. Następnie, po uzyskaniu wyników pilotażu innowacyjnych technologii odsalania oraz przeprowadzeniu dodatkowych badań, rozpocznie się II Etap, obejmujący inwestycje w nowe instalacje w dorzeczy Odry.

W 2026 roku wdrożony ma zostać również automatyczny monitoring wód. W tym celu planuje się zainstalowania 10 sond (dwie z nich już działają). Dadzą one początek ogólnopolskiemu systemowi ostrzegawczemu w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. W ten sposób MKiŚ dąży do zwiększenia odporności ekosystemów i zwiększenie możliwości finansowania lokalnych projektów w ramach programu FEnIKS. Resort chce też wzmocnienia działań ochronnych Międzyodrza, dla którego przygotowuje się długoterminowy program ochrony tego obszaru.