Transformacja energetyczna wymaga surowców krytycznych niezbędnych w infrastrukturze energetycznej. Najnowszy raport Organizacji Narodów Zjednoczonych wskazuje na wyzwania związane z rosnącą rolą surowców krytycznych oraz zapewnieniem dobrych praktyk zapewniających zrównoważony rozwój.

Organizacja Narodów Zjednocznych (ONZ) opublikowała raport „Resourcing the energy transition: principles to guide critical energy transition minerals towards equity and justice” poświęcony roli surowców krytycznych w transformacji energetycznej.

Surowce krytyczne – nazywane również minerałami krytycznymi – takie jak miedź, lit, nikiel czy kobalt – są niezbędnymi składnikami wielu szybko rozwijających się obecnie technologii czystej energii, a przez to transformacji energetycznej.

Jak stwierdza Międzynarodowa Organizacja Energetyczna (IEA), zapotrzebowanie na surowce krytyczne ma wzrosnąć niemal trzykrotnie do 2030 roku, ponieważ świat przechodzi z paliw kopalnych na energię odnawialną w celu osiągnięcie zerowej emisji dwutlenku węgla netto do 2050 roku.

„Świat napędzany odnawialnymi źródłami energii to świat głodny krytycznych minerałów. Dla krajów rozwijających się minerały krytyczne stanowią krytyczną szansę - na tworzenie miejsc pracy, dywersyfikację gospodarek i gwałtowne zwiększenie przychodów. Ale tylko wtedy, gdy są odpowiednio zarządzane. Wyścig do zeroemisyjności nie może deptać biednych. Rewolucja w odnawialnych źródłach energii ma miejsce, ale musimy poprowadzić ją w sprawiedliwym kierunku” – komentuje raport Sekretarz Generalny ONZ, António Guterres.

Czym są surowce krytyczne?

Wraz z globalną transformacją energetyczną, coraz większą rolę odgrywają surowce krytyczne.

Ze względu na ich powszechne zastosowanie w technologiach czystej energii, według Międzynarodowej Agencji Energii (IEA) istnieją cztery główne surowce krytyczne: lit, kobalt, miedź i nikiel.

Jak podaje Międzynarodowa Agencja Energii, w latach 2017-2022 popyt ze strony sektora energetycznego był głównym czynnikiem stojącym za trzykrotnym wzrostem ogólnego popytu na lit, 70 proc. wzrostem popytu na kobalt i 40 proc. wzrostem popytu na nikiel.

Tylko w 2022 roku udział zastosowań czystej energii w całkowitym popycie surowców krytycznych osiągnął 56 proc. dla litu, 40 proc. dla kobaltu i 16 proc. dla niklu.

Najważniejsze wnioski i rekomendacje z raportu

Panel Sekretarza Generalnego ONZ ds. krytycznych minerałów transformacji energetycznej (UN Secretary-General’s Panel on Critical Energy Transition Minerals) w omawianym raporcie proponuje siedem zasad przewodnich, opartych na zobowiązaniach określonych w dokumentach ONZ:
1. Prawa człowieka muszą leżeć u podstaw wszystkich łańcuchów wartości minerałów.
2. Integralność planety, jej środowiska i bioróżnorodności muszą być chronione.
3. Sprawiedliwość i równość muszą stanowić podstawę łańcuchy wartości.
4. Rozwój musi być wspierany poprzez dzielenie się korzyściami, dodawanie wartości i
dywersyfikację gospodarczą.
5. Inwestycje, finanse i handel muszą być odpowiedzialne i uczciwe.
6. Przejrzystość, odpowiedzialność i przeciwdziałanie korupcji są niezbędne do zapewnienia dobrego zarządzania.
7. Współpraca wielostronna i międzynarodowa musi stanowić podstawę globalnych działań oraz promować pokój i bezpieczeństwo

W dalszej kolejności, mając na uwadze wdrażanie wytycznych przez państwa członkowskie ONZ, panel będzie dążył do osiągnięcia następujących celów:

Wspieranie sprawiedliwego i równego przejścia na odnawialne źródła energii przy jednoczesnym wykorzystaniu krytycznych minerałów transformacji energetycznej dla zrównoważonego rozwoju
Zapewnienie krajom i społecznościom lokalnym posiadającym te minerały pełnych korzyści ekonomicznych, w tym poprzez lokalną wartość dodaną, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony społecznej i środowiskowej dla społeczności oraz ekosystemów
Wzmocnienie współpracy międzynarodowej, w tym poprzez dostosowanie i harmonizację istniejących standardów i inicjatyw

Był panel, był raport. Co dalej z surowcami krytycznymi?

Zalecenia panelu obejmują ustanowienie eksperckiej grupy doradczej wysokiego szczebla w ramach ONZ w celu ułatwienia wielostronnego dialogu politycznego i koordynacji kwestii gospodarczych.

Raport zaleca utworzenie eksperckiej grupy doradczej wysokiego szczebla, której gospodarzem będzie ONZ, w celu ułatwienia dialogu na temat większego podziału korzyści, dywersyfikacji gospodarczej, handlu i inwestycji oraz polityki fiskalnej w celu wzmocnienia globalnego potencjału surowców krytycznych. Co więcej, w prezentowanym raporcie rekomenduje się stworzenie ram w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych celem budowania globalnego rynku surowców.

ONZ będzie kontynuował tę inicjatywę, w tym poprzez włączenie jej do różnych wielostronnych procesów decyzyjnych, takich jak zbliżający się szczyt klimatyczny COP29, oraz mobilizowanie innych interesariuszy.

fot. Depositphotos