Prof. Andrew Sweetman ze Szkockiego Stowarzyszenia Nauk Morskich (Scottish Association for Marine Science – SAMS) zaprezentował podczas konferencji prasowej w Londynie dwa nowatorskie, autonomiczne lądowniki głębinowe: Alisa i Kaia. Urządzenia te – nazwane na cześć córek profesora – zostały specjalnie zaprojektowane, by zbadać jedno z najbardziej zaskakujących odkryć ostatnich lat: produkcję „ciemnego tlenu” na dnie oceanu, w całkowitej ciemności i bez udziału fotosyntezy.

Jednostki będą w stanie dotrzeć na głębokość do 11 000 metrów (ponad 1 tona ciśnienia na cm²) i wykonają pomiary, jakich dotychczas nie przeprowadzano na taką skalę. Wyposażone w specjalistyczne sensory do pomiaru przepływów tlenu, oddychania dna morskiego oraz zjawisk hydrofizycznych pozwolą odpowiedzieć na fundamentalne pytania - czy polimetaliczne grudki na dnie Pacyfiku działają jak naturalne „geobaterie”, rozkładając wodę morską na wodór i tlen w procesie podobnym do elektrolizy? Czy za produkcją tlenu stoją procesy biochemiczne, nieznane wcześniej reakcje elektrochemiczne, czy może zupełnie inny mechanizm? Jak wygląda bilans tlenu na największej głębi oceanicznej i jakie ma to znaczenie dla ekosystemów głębinowych?

Odkrycie „ciemnego tlenu”, ogłoszone przez prof. Sweetmana w 2024 r. w rejonie Clarion-Clipperton Zone na Pacyfiku, podważyło dotychczasowe rozumienie źródeł tlenu w oceanach i wywołało szeroką debatę naukową. Potwierdzenie zjawiska może mieć daleko idące konsekwencje – nie tylko dla zrozumienia funkcjonowania ziemskich głębin, ale także dla poszukiwań życia na innych planetach i księżycach (np. Europa, Enceladus), gdzie brak światła wyklucza klasyczną fotosyntezę.

Badania odbędą się w centralnej części Pacyfiku jeszcze w 2026 roku. Projekt jest finansowany m.in. przez The Nippon Foundation (wkład 2 mln funtów), a lądowniki Alisa i Kaia są pierwszymi brytyjskimi jednostkami zdolnymi do pracy poniżej 6000 m.

Potwierdzenie odkryć prof. Sweetmana może być ciosem w plany rozwoju górnictwa głębinowego. Wydobycie metalicznych grudek zachwiałoby bowiem ekosystemem w większym stopniu niż do tej pory zakładano.