Prezydencja Polski w Radzie w 2025 r. stanowi kluczową okazję do ukształtowania unijnej agendy energetyczno-klimatycznej w kluczowym momencie. Jako gospodarka wysokoemisyjna, Polska stoi przed poważnymi wyzwaniami związanymi z dekarbonizacją, ale ma wyjątkową możliwość wpływania na polityki, które równoważą bezpieczeństwo energetyczne, innowacje technologiczne i sprawiedliwą transformację, jednocześnie zwiększając konkurencyjność gospodarczą.

Prezydencja Polski zbiega się w czasie z wprowadzeniem w życie unijnego Czystego Ładu dla Przemysłu ( Clean Industrial Deal, CID), który jest  kolejnym krokiem w wysiłkach UE na rzecz dekarbonizacji przemysłu. Polska jest dobrze przygotowana do wskazywania kluczowych wyzwań i proponowania rozwiązań, które odbiją się echem w całym bloku. W czasie prezydencji, Polska mogłaby dalej wspierać najlepsze praktyki w zakresie CCS i wdrażania wodoru, ułatwiając wymianę wiedzy między państwami członkowskimi. Organizowanie dyskusji Rady na temat innowacyjnych strategii, inspirowanych przez kraje takie jak Holandia i Dania, mogłoby przyspieszyć dekarbonizację przemysłu w Europie Środkowej i Wschodniej.

CCS i wodór w dekarbonizacji przemysłu

CCS będzie miało kluczowe znaczenie dla dekarbonizacji sektorów takich jak przemysł stalowy, cementowy i chemiczny bez utraty konkurencyjności. Nierównomierne rozmieszczenie pojemności magazynowych i infrastruktury transportowej w całej Europie stanowi jednak poważne wyzwanie. Na przykład Europa Wschodnia i Południowa boryka się nawet z sześciokrotnie wyższymi kosztami CCS w porównaniu z Europą Północną ze względu na większe odległości od magazynowania. Polska może zachęcać do dyskusji na temat polityk UE, które przeciwdziałają tym dysproporcjom, wspierając rozwój infrastruktury w mniej uprzywilejowanych regionach. Polska, jako trzeci co do wielkości producent wodoru w Europie, może prowadzić dyskusję na temat potrzeby realistycznej oceny popytu na czysty wodór oraz ilości wodoru, której UE może racjonalnie oczekiwać, że będzie dostępna, w tym krajowych zdolności produkcyjnych i wymogów importowych. W tym celu kluczowymi kolejnymi krokami powinny być lepsze zrozumienie i integracja wielu ścieżek produkcji oraz opracowanie rygorystycznych priorytetów w sektorze zastosowań końcowych, aby zapewnić, że ograniczony wodór trafia do sektorów, które go najbardziej potrzebują. 

Solidarność społeczna w transformacji

Przemysł ciężki w Polsce zatrudnia 20% siły roboczej, co sprawia, że społeczny wymiar dekarbonizacji jest szczególnie palący. W sprawozdaniu Draghiego podkreślono znaczenie łagodzenia społeczno-gospodarczych skutków odchodzenia od przemysłu opartego na paliwach kopalnych. Polska może przewodzić wysiłkom UE na rzecz zapewnienia możliwości przekwalifikowania i zachęt do tworzenia zielonych miejsc pracy, zapewniając, że żadna społeczność nie zostanie pominięta. Jest to szczególnie istotne w regionach tradycyjnie  zależnych od wydobycia węgla, które stoją w obliczu poważnych wyzwań związanych z utrzymaniem lokalnych miejsc pracy.

W miarę jak UE zmienia swoje zasady pomocy publicznej, Polska, w czasie swojej prezydencji, może podkreślić potrzebę zapewnienia zrównoważonych środków, które umożliwią sprawiedliwą dekarbonizację we wszystkich państwach członkowskich, przy uwzględnieniu różnych zdolności fiskalnych. Kluczowe znaczenie będą miały również dyskusje budżetowe, ponieważ osiągnięcie celów transformacji wymaga rocznych inwestycji w wysokości 750–800 mld euro. Przewodnictwo Polski mogłoby skierować negocjacje w kierunku wzmocnionego budżetu UE, który wspierałby zarówno dekarbonizację, jak i spójność w całym bloku.

Bezpieczeństwo energetyczne i czyste technologie

Kontekst geopolityczny podkreśla pilną potrzebę zmniejszenia zależności energetycznej przy jednoczesnym postępie w dekarbonizacji. Wieloletni apel Polski o zmniejszenie zależności od rosyjskich paliw kopalnych jest zgodny z planami UE dotyczącymi stopniowego wycofywania tego importu. Strategia Polski na rzecz dywersyfikacji miksu energetycznego stanowi wzór na zrównoważenie bezpieczeństwa energetycznego z celami klimatycznymi. Podczas gdy UE historycznie faworyzowała wąski zestaw zielonych technologii w postaci OZE, polskie podejście obejmuje nie tylko  odnawialne źródła energii ale też i CCS, czysty wodór oraz energię jądrową, w tym małe reaktory modułowe (SMR). Te ramy sprzyjające włączeniu technologicznemu uwzględniają zróżnicowane krajobrazy energetyczne w państwach członkowskich i zapewniają elastyczne rozwiązania dostosowane do lokalnych potrzeb i wyposażenia w zasoby. Inwestycje Polski w nowe technologie, takie jak energia geotermalna i SMR, mogą zapewnić Polsce pozycję lidera w dziedzinie innowacyjnych żródeł czystej energii. 

Ostatnie projekty geotermalne w Polsce, w tym plany głębokich odwiertów na Podhalu, pokazują potencjał tego zasobu dla ciepłownictwa i nie tylko. Podobnie, zaangażowanie Polski w rozwój SMR-ów może zaspokoić potrzeby w zakresie energii przy obciążeniu podstawowym, jednocześnie zmniejszając zależność od paliw kopalnych. Rosnące zainteresowanie UE reaktorami SMR, podkreślone przez utworzenie Sojuszu Przemysłowego SMR, jest dla Polski okazją do prowadzenia dyskusji na temat włączenia tych reaktorów do strategii energetycznej bloku.

Podsumowanie

Prezydencja Polski w 2025 r. stanowi wyjątkową okazję do kierowania polityką energetyczną i klimatyczną UE, która równoważy różnorodność regionalną, spójność społeczną i innowacje technologiczne. Wykorzystując swoją wiedzę fachową i wiodącą pozycję w przemyśle, Polska może pomóc w dostosowaniu priorytetów UE do potrzeb Europy Środkowej i Wschodniej, jednocześnie realizując wspólne cele klimatyczne i gospodarcze.

Alessia Virone,  European Government Affairs Director w Clean Air Task Force

Tamara Lagurashvili, CEE Affairs Director w Clean Air. Task Force

Clean Air Task Force (CATF) to organizacja  non-profit zajmująca się klimatem i energią, koncentrująca się na technologiach i politykach, które uważa za niezbędne do osiągnięcia zerowej emisji netto. Wywodzi się z USA, ale niedawno uruchomiła swój oddział w UE. Jej priorytetami w UE są ograniczenie emisji metanu, zachęcanie do przejścia na zero i niskoemisyjne paliwa oraz promowanie inwestycji w czyste technologie, w tym CCS oraz energię jądrową. CATF prowadzi badania i analizy, a także niektóre prace terenowe, prowadzi kampanie, wspiera politykę i posiada zespół prawny, który doradza jej inicjatywom. Jest finansowany przez wiele fundacji, a także przez agregatory darowizn.