Zielona transformacja energetyczna to jedno z najważniejszych wyzwań XXI wieku. W Polsce, gdzie tradycyjnie dominowały duże przedsiębiorstwa energetyczne, coraz bardziej odczuwalna jest potrzeba oddolnych inicjatyw energetycznych. Taką rolę odgrywają spółdzielnie energetyczne. Jest ich coraz więcej, a spółdzielczynie i spółdzielcy chcą wywierać jak największy wpływ na krajową energetykę. W tym celu powołali pierwszą ogólnopolską koalicję społeczności energetycznych: Związek Rewizyjny SERC. 

Filar zielonej transformacji

Spółdzielnie energetyczne to nie tylko podmioty produkujące energię ze źródeł odnawialnych. To także społeczności, które wspólnie zarządzają swoimi zasobami, angażują się w lokalne inicjatywy i wspierają zrównoważony rozwój. Działając na zasadach demokracji i partycypacji, spółdzielnie te stają się ważnym filarem zielonej transformacji energetycznej.

Liczba spółdzielni energetycznych w Polsce stale rośnie. Na koniec 2022 roku, według danych Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, istniały zaledwie dwie takie spółdzielnie. W czerwcu 2024 roku liczba ta wzrosła do trzydziestu pięciu, co świadczy o rosnącym zainteresowaniu i zapotrzebowaniu na lokalne źródła odnawialnej energii.

Energetyczny sojusz Związku SERC

Kilkadziesiąt podmiotów powołanych w ciągu dwóch lat na terenie wielomilionowego kraju to wciąż raczej jaskółki zmian, niż pospolite ruszenie. Żeby długofalowa rewolucja w społecznym myśleniu o energetyce była możliwa, potrzebne jest zaplecze ekonomiczne, kadrowe i badawcze. Spółdzielnie są tego świadome i już teraz przechodzą do czynów. Z inicjatywy CoopTech Hub – pierwszego w Polsce centrum technologii spółdzielczych prowadzonego przez PLZ Spółdzielnię – koalicja dziesięciu kooperatyw powołała w marcu Związek Rewizyjny Spółdzielni Energetycznych, Rozwojowych i Cyfrowych SERC. Związek ma wspierać spółdzielnie w działaniach wynikających z ich statutów, a także służyć za wspomniane zaplecze oferujące szereg usług z dziedziny szkoleniowej, doradczej, prawnej i naukowej.

Wyzwania i perspektywy

Pomimo wprowadzenia koncepcji Społeczności Energii Odnawialnej i Obywatelskich Społeczności Energii do polskiego prawa energetycznego w 2023 roku, wiele przepisów nadal nie zostało w pełni wdrożonych. Opieszałość administracji to niejedyna przeszkoda na drodze rozwoju spółdzielni energetycznych. Sprawy nie ułatwia fakt, że obowiązujące prawo spółdzielcze pochodzi z 1982 roku, kiedy skrót OZE był pieśnią odległej przyszłości. Nic więc dziwnego, że obecne regulacje nie pozwalają spółdzielniom na sprzedaż energii, a nadwyżki produkcji muszą być oddawane do sieci.

Związek SERC stawia sobie za cel działania prowadzące do zmiany obecnego stanu prawnego, dlatego jest otwarty na nowych członków. Zapraszamy wszystkich zainteresowanych wzmocnieniem głosu swoich spółdzielni, uczestnictwem w budowaniu nowej jakości w sektorze, działających w obszarze energetyki obywatelskiej, cyfrowej transformacji, czy rozwoju lokalnego – mówi Rafał Krenz, prezes Związku Rewizyjnego SERC. To szansa zadbania o odporność społeczną, regenerację i wspólną wizję przyszłości spółdzielczości. 28 czerwca zostanie zwołane walne zgromadzenie, na którym kolejne spółdzielnie będą mogły dołączyć do związku.

Nowe horyzonty dla spółdzielni energetycznych

Pomimo wyzwań, perspektywy dla spółdzielni energetycznych w Polsce są obiecujące. Rosnące zainteresowanie energią odnawialną oraz bezpieczeństwem energetycznym, zwłaszcza po inwazji Rosji na Ukrainę, sprzyjają tworzeniu i dołączaniu do tego rodzaju inicjatyw. Związek SERC planuje intensywne kampanie informacyjne, które mają na celu edukację społeczeństwa na temat korzyści płynących z modelu spółdzielczego.

Spółdzielnie energetyczne w Polsce mają szansę stać się ważnym elementem krajowej gospodarki energetycznej. Wspólne działania i współpraca na poziomie krajowym i międzynarodowym to nasza najlepsza szansa na przyszłość energetyczną opartą na zrównoważonym rozwoju i demokracji energetycznej.

Autor: Bartłomiej Kupiec, lider zespołu Energia w CoopTechHub

Prawnik i analityk polityki klimatycznej. Redaktor naczelny portalu Energystreamer. Członek Stowarzyszenia "Z Energią o Prawie".  Zdobywał doświadczenie w wiodących polskich i międzynarodowych kancelariach prawnych, think-tankach oraz niemieckiej firmie konsultingowej. Ponadto zajmował stanowisko starszego specjalisty w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, gdzie opracowywał i analizował regulacje dla sektora odnawialnych źródeł energii oraz społeczności energetycznych w celu wdrożenia unijnych dyrektyw do krajowego porządku prawnego.

Ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie w Jagiellońskim w Krakowie. Absolwent Szkoły Prawa Amerykańskiego organizowanej przez The Catholic University of America, Columbus Law School w Waszyngtonie we współpracy z Uniwersytetem Jagiellońskim. Absolwent Szkoły Prawa Niemieckiego, organizowanej przez Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim.

Fot. Depositphotos