Transformacja energetyczna wiążę się z inwestycjami, te zaś z kosztami, które niejednokrotnie stanowią przeszkodę dla rynków wschodzących. Międzynarodowa Agencja Energetyczna w raporcie stwierdza, że przyspieszenie przejścia na czystą energię poprawi przystępność cenową energii, a co za tym idzie, zmniejszy ubóstwo energetyczne.

• 750 mln mieszkańców rynków wschodzących się nie ma dostępu do energii elektrycznej

• Do 2035 roku w scenariuszu zerowej emisji netto udział energii elektrycznej w całkowitych wydatkach na energię wzrośnie do 50 proc., zaś udział ropy naftowej spadnie do 25 proc.

• Wysokie ceny energii najbardziej dotykają ubogich, zarówno w gospodarkach rozwijających się, jak i rozwiniętych, zwiększając zasięg ubóstwa energetycznego

Jak donosi raport Międzynarodowej Agencji Energetyczna (IEA) „Strategies for Affordable and Fair Clean Energy Transitions”, wprowadzenie na ścieżkę osiągnięcia zerowej emisji netto do 2050 roku wymaga dodatkowych inwestycji, ale także zmniejsza koszty operacyjne globalnego systemu energetycznego o ponad połowę w ciągu następnej dekady.

Przyspieszenie przejścia na czyste technologie energetyczne ma poprawić przystępność cenową energii oraz zmniejszyć presję na wydatki domowe w pozostałym zakresie.

Kluczowym zadaniem dla rządów jest uczynienie czystych technologii energetycznych bardziej dostępnymi dla tych, którzy w przeciwnym razie mogliby zmagać się z wysokimi kosztami mogącymi przyczyniać się do ubóstwa energetycznego.

Przystępność cenowa transformacji energetycznej

Kwestie przystępności cenowej i sprawiedliwości znalazły się w centrum debat na temat transformacji w kierunku czystej energii w wielu krajach. 

Globalny kryzys energetyczny będący pokłosiem konfliktu ukraińsko-rosyjskiego ujawnił słabości i zagrożenia związane z dzisiejszym systemem energetycznym opartym na paliwach kopalnych, jednocześnie uwypuklając korzyści płynące z transformacji – takie jak większe bezpieczeństwo energetyczne, poprawa jakości powietrza, ograniczenie emisji i mniejsza ekspozycja na zmienne ceny paliw – stwierdza raport. 

Jednak nawet gdy technologie czystej energii stają się coraz bardziej konkurencyjne pod względem kosztów, nadal wymagają zmiany w inwestycjach, aby stać się realną alternatywą dla paliw kopalnych.

Przystępność cenowa jest przedmiotem troski decydentów politycznych zorientowanych na pozyskanie głosów uboższego elektoratu, ale w ostatnich latach została ona spotęgowana przez skoki cen paliw kopalnych.

Wysokie ceny najbardziej dotknęły osoby ubogie, zarówno w gospodarkach rozwijających się, jak i rozwiniętych, zwiększając zasięg ubóstwa energetycznego. Tylko w Unii Europejskiej jedna na dziesięć osób - ponad 40 milionów mieszkańców - nie była w stanie utrzymać odpowiedniego ciepła w swoich domach w 2022 roku – informuje raport.

Ubóstwo energetyczne barierą dla transformacji

Punktem wyjścia dla analizy przedstawionej na łamach raportu stanowi system energetyczny charakteryzujący się wieloma nierównościami, w którym przystępna cenowo energia jest nierzadko poza zasięgiem konsumentów. 

Wspomniane nierówności dotyczą prawie 750 mln ludzi w gospodarkach wschodzących i rozwijających się, którzy nie mają dostępu do energii elektrycznej.

Najuboższe 10 proc. gospodarstw domowych w gospodarkach rozwiniętych wydaje nawet 25 proc. swojego dochodu rozporządzalnego na energię do domu i transportu, mimo że zużywają mniej niż połowę energii w porównaniu z najbogatszymi 10 proc. (które wydają 5 proc. swoich dochodów na energię). 

Do 2035 roku, w scenariuszu zerowej emisji netto, udział energii elektrycznej w całkowitych wydatkach na energię wzrośnie do 50 proc., podczas gdy ropa naftowa spadnie do 25 proc.

Wyboje na drodze ku transformacji energetycznej

W raporcie wskazano, że ryzyko szoków cenowych nie zniknie wraz z przejściem na czystą energię, a rządy muszą nadal wykazywać czujność wobec nowych zagrożeń, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo energetyczne i przystępność cenową. 

Napięcia i wstrząsy geopolityczne pozostają istotnymi potencjalnymi czynnikami powodującymi zmienność, zarówno w przypadku paliw kopalnych, jak i pośrednio w łańcuchach dostaw czystej energii.  Dotyczy to zwłaszcza gospodarek wschodzących i rozwijających się, w których inwestycje w czystą energię są opóźnione ze względu na rzeczywiste lub postrzegane ryzyko, które utrudnia nowe projekty i dostęp do finansowania: „Dane jasno pokazują, że im szybciej dokona się transformacji w kierunku czystej energii, tym bardziej jest to opłacalne dla rządów, przedsiębiorstw i gospodarstw domowych” – stwierdził Fatih Birol, dyrektor wykonawczy Międzynarodowej Agencji Energetycznej.