Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) to największy projekt hydroenergetyczny w Afryce, zlokalizowany na Nilu Błękitnym w Etiopii, około 14–30 km od granicy z Sudanem. Prace nad zaporą zakończyły się kilka dni temu. Uroczystość otwarcia przewidziano na wrzesień.

Trwająca 15 lat inwestycje realizowała włoska korporacja Webuild, wiodący globalny gracz na rynku realizacji dużych, złożonych projektów na rzecz zrównoważonej mobilności, czystej energii wodnej, czystej wody i zielonych budynków, wspierający klientów w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju. 

Bardzo wielka inwestycja

Nil Błękitny dostarcza nawet do 85% wód Nilu, kluczowej rzeki dla Egiptu, Sudanu i innych krajów regionu. Tama znajduje się w zachodniej Etiopii, w pobliżu granicy z Sudanem. Jej długość to 1,78 km, wysokość 145 m. Pojemność zbiornika, największego w Afryce to 74 mld m³. Zbiornik w najdłuższym miejscu ma 246 km.

Moc elektrowni to docelowo 6,45 GW. Hydroelektrownia składa się z 13 turbin, z czego pierwsze uruchomiono w 2022 r., a kolejne sześć było gotowych do pracy w kwietniu 2025. Roczna produkcja energii (15,7–16 TWh) pozwoli zaspokoić potrzeby energetyczne Etiopii i umożliwi eksport energii do sąsiednich krajów (Sudan, Kenia, Dżibuti). Szacowany koszt to 5 mld USD, co stanowiło około 7% PKB Etiopii w 2016 roku. Etiopia sfinansowała projekt głównie samodzielnie, bez znacznego wsparcia międzynarodowego, co było nietypowe dla inwestycji tej skali. Jedynym znaczącym wkładem zagranicznym było 1 mld USD od Exim Bank of China na turbiny i sprzęt elektryczny. Brak międzynarodowego finansowania wynikał częściowo z kampanii Egiptu przeciwko projektowi, mającej na celu utrzymanie kontroli nad wodami Nilu.

Wielkie oczekiwania

GERD ma kluczowe znaczenie dla Etiopii, drugiego pod względem liczby ludności kraju Afryki (ok. 125 mln mieszkańców), który zmaga się z deficytem energetycznym. Tylko 45–50% mieszkańców Etiopii ma dostęp do elektryczności, a roczne zużycie energii na osobę jest jednym z najniższych na świecie. Tama ma podwoić produkcję energii w kraju, zapewniając prąd dla milionów gospodarstw domowych i odległych wiosek. Projekt jest symbolem ambicji Etiopii, by stać się regionalnym liderem w produkcji energii odnawialnej i największym eksporterem energii w Afryce, generując potencjalne przychody z eksportu rzędu 1 mld USD rocznie. Poprawa dostępu do energii ma wspierać uprzemysłowienie, tworzenie miejsc pracy i rozwój infrastruktury, wyciągając miliony Etiopczyków z biedy.

Tama ma też ograniczać niszczycielskie powodzie w porze deszczowej w Sudanie i zapewniać stały dopływ wody w porze suchej, a także zmniejszać osady, przedłużając żywotność innych zapór w regionie.

Wątpliwości sąsiadów

GERD jest źródłem napięć między Etiopią a krajami położonymi w dolnym biegu Nilu – Egiptem i Sudanem. Nil dostarcza ponad 90% wody pitnej Egiptu i stanowi podstawę rolnictwa, z którego żyje 100 mln mieszkańców tego kraju. Egipt postrzega GERD jako „egzystencjalne zagrożenie”, obawiając się ograniczenia przepływu wody, co mogłoby zmniejszyć areał uprawny o 800 tys. ha, zwiększyć import żywności z 55% do 75% i zagrozić 1 mln miejsc pracy oraz 1,8 mld USD PKB. Kair domagał się dłuższego okresu napełniania zbiornika (15 lat zamiast 4–7) i gwarancji stałego przepływu wody, szczególnie w czasie suszy. Z kolei Sudan obawia się o bezpieczeństwo własnych zapór i stacji wodnych oraz powodzi, ponieważ GERD znajduje się zaledwie 20 km od granicy. 

W 2015 roku podpisano Deklarację Zasad, która miała regulować napełnianie i eksploatację tamy, ale nie przyniosła trwałego porozumienia. W 2024 roku Egipt i Etiopia wznowiły rozmowy, a premier Abiy Ahmed zaprosił Egipt i Sudan na inaugurację we wrześniu 2025, aby złagodzić napięcia.

Budowa wymagała przesiedlenia lokalnych społeczności, choć skala była mniejsza niż w przypadku innych dużych projektów, takich jak Tama Trzech Przełomów w Chinach.