Gospodarz szczytu COP30, Brazylia, ogłosiła historyczny sukces: wylesianie Amazonii spadło do najniższego poziomu od jedenastu lat. Jednak w samym Belém, mieście-gospodarzu, buldożery zniszczyły chroniony las, by zbudować infrastrukturę na szczyt, a to tylko jeden spośród wielu środowiskowych problemów toczących Brazylię.

Gdy światowi przywódcy przygotowują się do zjazdu w Belém w Brazylii na szczyt klimatyczny COP30, kraj-gospodarz znajduje się w centrum głębokiego paradoksu. Z jednej strony, administracja prezydenta Luiza Inácio Luli da Silvy prezentuje światu imponujące dowody sukcesu w walce z wylesianiem, starając się przedstawić Brazylię jako odrodzonego lidera ekologicznego. Z drugiej strony, oskarżenia o greenwashing narastają, podsycane przez sprzeczne działania w kraju: od budowy infrastruktury szczytu kosztem lasu deszczowego aż po inicjatywy ustawodawcze uderzające w mechanizmy ochrony środowiska.

Tuż przed COP30 Brazylia nie jest monolitem; jest areną zaciekłej walki między siłami ochrony przyrody a potężnymi interesami gospodarczymi.

 Zielony PR, czyli miliardy na stół

Podstawą brazylijskiego przekazu PR-owego na COP30 są twarde dane. Po wzroście wylesiania za poprzedniej administracji, rząd Luli zdołał znacząco odwrócić panujący trend. Jak zauważa Mongabay, powołując się na oficjalne dane rządowego instytutu badawczego INPE (system PRODES) wskazują, że w okresie rocznym (liczonym do lipca 2025 roku), wylesianie w Amazonii spadło o 11% w porównaniu z rokiem poprzednim, osiągając poziom 5796 kilometrów kwadratowych, co stanowi najniższy wskaźnik od jedenastu lat.

Sukces, potwierdzony przez m.in. WWF, przełożył się na spadek emisji gazów cieplarnianych, jako że wylesianie jest ich głównym źródłem w Brazylii. Uzbrojona w te dane, Brazylia planuje przedstawić na COP30 ambitną propozycję: Tropical Forest Forever Facility. Inicjatywa ma na celu zebranie 125 mld dolarów na finansowanie ochrony lasów w 80 krajach tropikalnych, płacąc im za „unikniętą” deforestację. Posunięcie ma za zadanie ugruntować pozycję Brazylii jako światowego lidera, który nie tylko prosi o pieniądze, ale również pokazuje wymierne rezultaty.

 Autostradą przez dżunglę na szczyt klimatyczny

Wiarygodność brazylijskiego przekazu jest podważana przez działania podejmowane w samym mieście-gospodarzu, Belém. Organizacje ekologiczne wskazują na rażącą sprzeczność: przygotowania do szczytu klimatycznego napędzają niszczenie lasów deszczowych. Najbardziej jaskrawym przykładem jest budowa Avenida Liberdade („Aleja Wolności”), czteropasmowej autostrady mającej ułatwić transport podczas COP30, którą poprowadzono bezpośrednio przez chroniony obszar lasu deszczowego.

Projekt wiążący się z wycinką tysięcy drzew został nazwany „klasycznym przykładem greenwashingu”. Kontrowersyjna infrastruktura jest budowana w celu powitania światowych liderów zatroskanych degradacją lasów, co może jawić się jako wymowny przejaw hipokryzji.

Sprzeczności nie kończą się na infrastrukturze. Amnesty International zwraca uwagę na sprzeczność między rolą gospodarza COP30 a jednoczesnym intensywnym dążeniem brazylijskiego rządu do rozszerzenia wydobycia paliw kopalnych, w tym kontrowersyjnych planów odwiertów naftowych u ujścia Amazonki.

Cichy demontaż w stolicy

Największe zagrożenie dla długoterminowej ochrony Amazonii nie pochodzi jednak z buldożerów w Belém, ale ze szczytów brazylijskiej władzy.

Raport Human Rights Watch z 4 listopada stwierdza, że w cieniu COP30 brazylijski Kongres Narodowy –zdominowany przez potężne lobby rolnicze –forsuje ustawy mające na celu osłabienie ochrony środowiska i praw ludności rdzennej. Walka legislacyjna toczy się na wielu frontach: od projektów ustaw legalizujących zawłaszczanie gruntów publicznych po osłabianie wymogów dotyczących pozwoleń środowiskowych dla inwestycji o dużym oddziaływaniu.

Działania mogą zniweczyć wszelkie postępy osiągnięte dzięki aktywności administracji Luli. Ujawnia to rozłam w brazylijskim rządzie: podczas gdy władza wykonawcza (prezydent i Ministerstwo Środowiska) walczy o międzynarodowe uznanie, władza ustawodawcza sabotuje krajowe ramy prawne ochrony.

 Ogień trawi sukces

Oficjalny przekaz skupia się na wskaźniku deforestacji, ale pomija dwa zjawiska: degradację lasów i pożary. Ubiegły rok charakteryzował się rekordowymi suszami i pożarami w Amazonii. Chociaż wycinka spadła, straty lasów pierwotnych spowodowane pożarami były katastrofalne, stanowiąc około 60% z 2,78 mln ha utraconych lasów pierwotnych.

Potwierdza to raport Global Forest Review, który stwierdził, że ubiegły rok przyniósł rekordowe straty lasów tropikalnych spowodowane właśnie przez pożary, które w dużej mierze zniwelowały postępy w ograniczaniu wycinki. W podobnym tonie wypowiada się Greenpeace, które ostrzega, że nawet gdy pożary przygasną, zniszczone tereny są natychmiast przekształcane w pastwiska, co utrwala dzieło zniszczenia.

Sprawdzian dla Brazylii i świata

Brazylia przed COP30 prezentuje światu model finansowania ochrony lasów, oparty na wymiernym sukcesie w ograniczaniu wycinki. Jednocześnie, w kraju trwa proces legislacyjny mający na celu zniszczenie fundamentów ochrony, a gospodarz szczytu klimatycznego zbudował autostradę przez chroniony las i dąży do rozpoczęcia eksploatacji nowych złóż ropy.

Szczyt klimatyczny w Belém oraz COP30 będą sprawdzianem nie tylko dla globalnych negocjacji klimatycznych, ale także zdolności świata do dostrzegania sprzeczności i rozliczania z nich.

Pytanie brzmi, czy światowi liderzy przybędą do Brazylii gotowi skonfrontować się z tym niewygodnym obrazem, czy też zadowolą się starannie przygotowaną przez gospodarza fasadą?

 _{Fot: Depositphotos}