Rosnące temperatury globalne spowodują migrację populacji jadowitych węży z suchych, śródlądowych siedlisk w kierunku nadmorskich stref o wysokiej gęstości zaludnienia. W efekcie ryzyko śmiertelnych ukąszeń znacząco wzrośnie dla milionów ludzi na całym świecie – wynika z nowego badania opublikowanego w prestiżowym czasopiśmie PLOS Neglected Tropical Diseases.

Autorzy badania przeanalizowali, jak zmiany klimatyczne wpływają na rozmieszczenie gatunków jadowitych węży, które preferują suche, skaliste środowiska z ograniczoną roślinnością. Badanie dotczy Indii, ale zdaniem analityków może odnosić się także do innych terenów na całym świecie.

Wraz z ociepleniem klimatu i zmianami w opadach te siedliska stają się mniej odpowiednie, zmuszając gady do przemieszczania się w poszukiwaniu bardziej sprzyjających warunków. Kierunek migracji prowadzi często ku wybrzeżom, gdzie koncentruje się duża część światowej populacji, w tym są ogromne obszary rolnicze i rozwijające się miasta.

„Zmiany klimatyczne nie tylko przesuwają granice występowania węży, ale również zwiększają prawdopodobieństwo konfliktu człowiek–wąż. Obszary, które dotychczas były stosunkowo bezpieczne, mogą stać się nowymi hotspotami ukąszeń” – podkreślają badacze.

Snakebite (ukąszenia węży) jest uznawany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za jedną z zaniedbanych chorób tropikalnych. Szacuje się, że co roku dochodzi do około 5,4 miliona ukąszeń, z czego połowa kończy się zatruciem jadem, a około 138 tysięcy osób ginie. Najbardziej narażone są społeczności wiejskie w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie dostęp do surowicy przeciwjadowej jest ograniczony.

Badanie wskazuje, że w niektórych regionach m.in. w części Azji Południowej, dojdzie do ekspansji gadów do nowych, odpowiednich siedlisk dla kluczowych gatunków jadowitych, w tym tzw. „Big Four” w Indiach (kobra indyjska, krait, żmija russellowa i żmija łuskowata).

Jednocześnie inne obszary, takie jak Ghaty Zachodnie czy północno-wschodnie Indie, mogą stracić część dotychczasowych populacji węży. Ogólny trend wskazuje jednak na przesunięcie ryzyka w kierunku gęściej zaludnionych stref przybrzeżnych.

Eksperci apelują o pilne działania adaptacyjne, w tym integrację modeli zmian klimatycznych z planowaniem ochrony zdrowia publicznego, edukację lokalnych społeczności w zakresie zapobiegania ukąszeniom, poprawę dostępności surowic przeciwjadowych i szybkiej opieki medycznej, monitorowanie zmian w rozmieszczeniu gatunków węży.

„Musimy przygotować systemy ochrony zdrowia na przyszłość, w której człowiek i jadowite węże będą spotykać się częściej i w nowych miejscach” – podsumowują autorzy.

Artykuł oryginalny w PLOS Neglected Tropical Diseases (2025/2026)  

_{Fot: Depositphotos}