Decyzja Międzynarodowej Organizacji Morskiej o opóźnieniu regulacji klimatycznych to nie tylko biurokratyczna zwłoka, ale symboliczny wyrok dla całych narodów. Najnowsze badania naukowe, opublikowane na łamach prestiżowego „Nature Climate Change”, potwierdzają, że osiem państw może stracić ponad połowę swojego terytorium z powodu podnoszącego się poziomu mórz.

U podłoża decyzji Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO - International Maritime Organization) o odroczeniu głosowania ws. regulacji klimatycznych leży wniosek zgłoszony przez Singapur, który uzyskał poparcie potęg paliwowych, w tym m.in. Stanów Zjednoczonych i Arabii Saudyjskiej, co stanowiło zwieńczenie intensywnych negocjacji politycznych.

Manewr ujawnił głębokie podziały w globalnym konsensusie, stawiając naprzeciw siebie interesy państw rozwijających się, obawiających się wzrostu kosztów oraz potężnych lobby związanych z paliwami kopalnymi i głównymi węzłami żeglugowymi. Argumentowano, że gwałtowne wprowadzenie opłat za emisje obciąży ich gospodarki, jednocześnie zakłócając globalne łańcuchy dostaw. W konsekwencji, rynek staje w obliczu znaczącej niepewności, która blokuje inwestycje.

Bez jasno określonej ceny za emisje, która zniwelowałaby różnicę kosztów między tradycyjnym paliwem a zielonymi alternatywami, stocznie pozostają bez wytycznych, a producenci zielonych paliw nie mają pewności rynkowej niezbędnej do zwiększenia produkcji.

Słony smak bezczynności

Konsekwencje globalnych decyzji znajdują swoje bezpośrednie odzwierciedlenie w sytuacji małych państw wyspiarskich Pacyfiku. Analizy Banku Światowego prognozują, że do końca stulecia od 50% do 80% głównych obszarów zurbanizowanych w regionie może ulec trwałemu zalaniu.

Co więcej, badania opublikowane 24 października na łamach „Nature Climate Change” dodatkowo wzmacniają poczucie zagrożenia. Zgodnie z przedstawionym modelem, przy wzroście temperatury o 3°C, co najmniej osiem suwerennych państw utraci ponad połowę terytorium. Omawiany w artykule model wskazuje, że nawet w przypadku osiągnięcia celu 1,5°C z Porozumienia Paryskiego, pięć z państw stanie w obliczu utraty ponad 50% lądu.

Utrata ziemi oznacza również utratę wyłącznych stref ekonomicznych, które dla wielu wyspiarskich narodów są kluczowym źródłem dochodu z rybołówstwa. Postępujące zasolenie wód gruntowych prowadzi do kryzysu zdrowia publicznego, niszcząc źródła wody pitnej i uniemożliwiając rolnictwo. Jakby tego było mało, degradacja lądu stanowi zarazem formę kulturowego wymazywania, w miarę jak rodowe ziemie i tradycyjne sposoby życia znikają pod falami. Koncepcja planowanych przesiedleń staje się dla społeczności nie rozwiązaniem, lecz synonimem utraty tożsamości narodowej.

Pacyfik szuka sprawiedliwości

W odpowiedzi na bezczynność świata, państwa Pacyfiku przechodzą od dyplomatycznych apeli do konkretnych działań prawnych, nie godząc się na rolę biernych ofiar.

Najważniejszym przejawem strategii jest historyczna inicjatywa, która doprowadziła do zwrócenia się przez Zgromadzenie Ogólne ONZ do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z prośbą o wydanie opinii doradczej na temat obowiązków państw w zakresie ochrony klimatu.

Celem bezprecedensowego kroku jest prawne skodyfikowanie odpowiedzialności państw za szkody klimatyczne, co mogłoby stać się podstawą do przyszłych roszczeń. Równolegle, w ramach samego IMO, państwa wyspiarskie, z Wyspami Marshalla i Wyspami Salomona na czele, konsekwentnie lobbują za wprowadzeniem wysokiej opłaty od emisji CO2 na poziomie co najmniej 100 dolarów za tonę, argumentując, że tylko silny bodziec finansowy może przyspieszyć transformację.

Przywoływane działania pokazują, że wobec braku woli politycznej w głównych ośrodkach decyzyjnych, narody najbardziej zagrożone poszukują sprawiedliwości na arenie prawa międzynarodowego.

Moralny kompas na mieliźnie

W kontekście licznych danych naukowych, decyzja IMO stanowi przykład rozziewu między stanem wiedzy o zagrożeniach a tempem działań politycznych.

Wspomniany regulacyjny impas rodzi fundamentalne pytania z zakresu prawa międzynarodowego. Brak prawnie wiążącej definicji „uchodźcy klimatycznego” w ramach Konwencji Genewskiej z 1951 roku pozostawia miliony ludzi w prawnej próżni.

Decyzja IMO może poniekąd jawić się jako sztandarowy przykład niesprawiedliwości klimatycznej, gdzie sektor przynoszący zyski – w znacznej mierze na potrzeby najbogatszych gospodarek – bezpośrednio przyczynia się do zagrożenia narodów o znikomym śladzie węglowym.

Opóźnienie IMO nie jest więc jedynie porażką regulacyjną, ale symptomem głębszej choroby: niezdolności obecnego porządku międzynarodowego do zrównoważenia interesów ekonomicznych z długoterminowym, zbiorowym bezpieczeństwem, a może raczej koniecznością złożenia ofiar morzu z niezamożnych, małych państw.

Lista zagrożonych:
Tuvalu – kraj o jednym z najniższych średnich poziomów wysokości n.p.m., coraz częściej doświadczający powodzi i erozji wybrzeży. W najczarniejszym scenariuszu cały obszar państwa może znaleźć się pod wodą już w najbliższych dekadach.
Kiribati – archipelag rozważający nawet zakup gruntów w innych krajach na wypadek koniecznej, masowej ewakuacji ludności. Doświadczają powtarzających się zalewów i utraty terenów mieszkalnych.
Wyspy Marshalla – coraz większa część terytorium narażona jest na zniszczenie infrastruktury przez podnoszący się poziom morza i ekstremalne zjawiska pogodowe.
Nauru, Niue, Fidżi – także znajdują się w grupie terytoriów o dużym ryzyku, z uwagi na niskie położenie i gęstość zaludnienia na obszarach przybrzeżnych.

 _{Fot: Depositphotos}