Nowy raport serwisu OnGeo.pl pokazuje, że jedynie 33,8% powierzchni Polski jest objęte obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego (MPZP). Ponad 66 % terytorium kraju pozostaje bez realnych planów przestrzennych. To groźne zjawisko także w kontekście ochrony przyrody i środowiska. 

W ciągu ostatnich 16 lat (2009–2025) wskaźnik pokrycia wzrósł jedynie o 8,2 punktu procentowego. Tempo to ocenia się jako zbyt wolne, by realnie zlikwidować „białe plamy” planistyczne w przewidywalnej perspektywie**. 

Najlepiej pokryte planami województwa to śląskie – 76,4% obszaru objęte MPZP, małopolskie – 70,4% i dolnośląskie – 67,6%. Wśród miast wojewódzkich liderem jest Kraków – aż 80,4 % terytorium miasta pokryte jest MPZP. Na drugim końcu skali — jest kujawsko‑pomorskie (zaledwie ok. 10 % terenów pokrytych planami, a także podkarpackie oraz lubuskie i warmińsko‑mazurskie – wszystkie poniżej 18%. Wśród stolic województw najsłabiej wypadają Rzeszów (około 17% pokrycia) oraz Kielce i Zielona Góra (około 21%). 

Chaos, niepewność, zagrożenia

Brak planów powoduje chaos przestrzenny — bez planów miejscowych decyzje o warunkach zabudowy (WZ) dominują i sprzyjają chaotycznej, dezintegrującej strukturze urbanistycznej. Taki stan utrudnia planowanie infrastruktury, transportu, zieleni, a także ochronę terenów przyrodniczych czy rolniczych. To także niepewność inwestycyjna — dla mieszkańców, deweloperów, samorządów. Brak jasnej regulacji powoduje opóźnienia lub ryzyko przy realizacji inwestycji.

Raport OnGeo 2025 jednoznacznie wskazuje, że bez zdecydowanego przyspieszenia prac planistycznych w wielu regionach Polski grozi nam dalszy chaos przestrzenny. Obecny stan nie odpowiada ani potrzebom rozwoju, ani standardom ładu przestrzennego — dlatego czas na konkretny plan działania jest teraz.

Szczepan Sołtysik analityk rynku GIS, przedstawiciel portalu OnGeo.pl podkreśla, że powstanie planów zagospodarowania ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia ochrony przyrody. - Wprowadzenie planów ogólnych gmin to moment zwrotny dla całego systemu planowania przestrzennego. W praktyce oznacza to, że rozwój terenów będzie mógł się odbywać przede wszystkim na podstawie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a nie w oparciu o decyzje o warunkach zabudowy. Ten pozornie techniczny zwrot ma silne przełożenie na ochronę środowiska, ogranicza ryzyko żywiołowego rozlewania się zabudowy, wzmacnia przewidywalność inwestycji i wymusza myślenie o przestrzeni w sposób całościowy - ocenia Sołtysik. I dodaje: - Odejście od szerokiego stosowania decyzji o warunkach zabudowy ma ograniczyć presję na tereny cenne przyrodniczo i przeciwdziałać chaotycznemu rozpraszaniu zabudowy, które generuje wysokie koszty środowiskowe i infrastrukturalne. 

Plany wspomogą zieloną transformację

Przez lata system oparty na decyzjach o warunkach zabudowy sprzyjał rozmnażaniu się pojedynczych inwestycji poza obszarami zurbanizowanymi. To nie tylko zwiększa emisje transportowe i koszty utrzymania infrastruktury, ale też prowadzi do osuszania i zabudowy terenów retencyjnych.

Zdaniem eksperta zmiany w systemie planowania przestrzennego mogą realnie pomóc w ochronie zasobów przyrodniczych. Obecne rozlewanie się zabudowy, to czynnik, który osłabia retencję wód, zwiększa presję na tereny rolne i tworzy trudną do obsługi infrastrukturę. Plany ogólne mają tę dynamikę wyhamować, ponieważ każda inwestycja będzie musiała wpisywać się w określony model rozwoju gminy.  

- Dobrze przygotowane plany ogólne mogą być jednym z najsilniejszych narzędzi wspierających zieloną transformację. To w planowaniu przestrzennym zapadają decyzje, które decydują o tym, czy gmina zwiększy odporność na suszę i powodzie, czy zachowa tereny pod naturalną retencję, czy uniknie nadmiernej zabudowy w obszarach szczególnego zagrożenia powodzią - ocenia Szczepan Sołtysik.

Odejście od masowego wydawania decyzji o warunkach zabudowy pozwoli bardziej świadomie sterować lokalizacją inwestycji, co ma bezpośrednie przełożenie na gospodarkę wodną, jakość powietrza i efektywność wykorzystania przestrzeni - dodaje.

_{Fot: Depositphotos}