Posłowie Polskiego Stronnictwa Ludowego i Polski 2050 przedstawili projekt zmian w ustawie o ochronie przyrody, który znacząco wzmacnia rolę samorządów gminnych w tworzeniu rezerwatów przyrody. Zamiast samodzielnej decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, powoływanie nowych obszarów chronionych miałoby wymagać uzgodnienia z radą gminy.

Projekt zakłada, że rada gminy będzie musiała zająć stanowisko w sprawie utworzenia, powiększenia, zmiany granic lub likwidacji rezerwatu. Brak decyzji w terminie 30 dni oznaczałby milczącą zgodę. Jednocześnie wprowadzono mechanizm pozwalający wojewodzie na uchylenie sprzeciwu gminy w przypadku ważnego interesu społecznego. Cała procedura miałaby być bardziej transparentna – z obowiązkowym upublicznieniem projektu na co najmniej 90 dni.

„Chcemy, by mieszkańcy przestali być tylko obserwatorami, a stali się współdecydentami o swoim otoczeniu. Ochrona przyrody nie może być narzucana z centrali” – podkreślają autorzy projektu, argumentując za większą akceptacją społeczną i równowagą między ekologią a rozwojem lokalnym.

Propozycja spotkała się z ostrą krytyką organizacji ekologicznych. Zdaniem przyrodników zmiany mogą skutecznie zablokować tworzenie nowych rezerwatów, podobnie jak od ćwierć wieku dzieje się to z parkami narodowymi. „Zamiast wzmacniać ochronę najcenniejszych fragmentów polskiej przyrody, ryzykujemy jej paraliż” – ostrzegają eksperci.

Ekolodzy protestują

Projekt budzi obawy organizacji ekologicznych. Ich przedstawiciele oceniają, że wprowadzenie przepisów o konsultacjach społecznych zmniejszy ochronę przyrody.

- Jako społeczeństwo jesteśmy wyjątkowo zgodni w tym, że polska przyroda zasługuje na lepszą ochronę. Jeśli te przepisy wejdą w życie nasz wspólny interes społeczny będzie coraz częściej przegrywał z interesem wąskich, ale wpływowych sił – wielkiego biznesu, leśników czy myśliwych – mówi Marek Józefiak z Greenpeace Polska.

– Wiemy dokładnie, jaki będzie tego efekt – liberum veto zablokowało tworzenie parków narodowych, i to pomimo tego, że zdecydowana większość Polek i Polaków popiera ich tworzenie. Zamiast obiecanych przez Donalda Tuska 20 proc. lasów wolnych od wycinek, posłowie koalicji rządowej proponują nam dalszą rzeź najcenniejszych przyrodniczo zakątków Polski – dodaje Krzysztof Cibor z Greenpeace Polska.

Na koniec 2015 r. w Polsce było ok. 1500 rezerwatów. Po dekadzie było ich ok. 1660. Większość przyrostu w dekadzie to efekt akcji Lasów Państwowych z lat 2024–2025 (głównie rezerwaty leśne, o łącznej powierzchni ok. 10 tys. ha w ramach inicjatywy Lasów Państwowych).

Polska ma obecnie 23 parki narodowe. Ostatni z nich powstał ponad 24 lata temu, to Park Narodowy „Ujście Warty” — utworzony 1 lipca 2001 r.