Po nieudanej propozycji zakupu Grenlandii, Donald Trump nadal nie przestaje zaskakiwać. W zamian za wojskowe wsparcie zmagającej się z trudnościami wojennymi Ukrainy, amerykański prezydent oczekuje dostępu do ukraińskich surowców krytycznych.

 10 lutego na łamach Fox News, Donald Trump stwierdził, że chce „(…) równowartości 500 miliardów dolarów za metale ziem rzadkich” w zamian za amerykańskie wsparcie wojskowego. Tym sposobem Kijów oddałby połowę krajowych surowców krytycznych, zwanych również minerałami ziem rzadkich lub minerałami krytycznymi.

 Trump szybko przeszedł od słów do czynów, gdyż projekt propozycji został przedstawiony 12 lutego przez amerykańskiego sekretarza skarbu, Scotta Bessenta, prezydentowi Ukrainy, Wołodymyrowi Zełenskiemu.

Co nie budzi zdziwienia, propozycja nie spotkała się z aprobatą Zełeńskiego, który ją odrzucił, ponieważ zaprezentowany dokument faworyzuje interesy Waszyngtonu kosztem Kijowa.

Skąd nagłe zainteresowanie Trumpa ukraińskimi surowcami krytycznymi? Dlaczego ukraiński potencjał surowcowy stał się tematem nagłówków medialnych na całym świecie i jaką rolę w całej sytuacji odgrywają Chiny?

 Czym są surowce krytyczne?
 

Departament Energii Stanów Zjednoczonych wymienił lit, nikiel i kobalt, a także dysproz, iryd, neodym, prazeodym oraz terb jako najważniejsze surowce krytyczne dla sektora energetycznego. Jak stwierdza Międzynarodowa Agencja Energetyczna, w latach 2017-2022 popyt ze strony sektora energetycznego był głównym czynnikiem stojącym za trzykrotnym wzrostem ogólnego popytu na lit, 70% wzrostem popytu na kobalt i 40% wzrostem popytu na nikiel. Tylko w 2022 roku udział zastosowań czystej energii w całkowitym popycie surowców krytycznych osiągnął 56% dla litu, 40% dla kobaltu i 16% dla niklu.

Zapotrzebowanie na surowce krytyczne ma wzrosnąć niemal trzykrotnie do 2030 roku, ponieważ świat przechodzi z paliw kopalnych na energię odnawialną w celu osiągnięcie zerowej emisji dwutlenku węgla netto do 2050 roku. Europejski Akt o Surowcach Krytycznych z marca 2024 roku, mający za zadanie zapewnić bezpieczne i zrównoważone dostawy surowców krytycznych, zawiera dwa wykazy surowców (w jednym znalazły się 34 surowce krytyczne, w drugim – 17 surowców strategicznych).

Ukraina ma aż 5% zasobów

Ukraina dysponuje potencjałem ok. 5% światowych zasobów mineralnych, mimo że zajmuje zaledwie 0,4% powierzchni globu. Według Komisji Europejskiej, przed wybuchem konfliktu ukraińsko-rosyjskiego, Ukraina była kluczowym producentem tytanu, odpowiadającym za ok. 7% światowej produkcji.  Jak z kolei stwierdza U.S. Geological Survey, Ukraina jest jednym z 10 największych producentów grafitu na świecie. Co więcej, Ukraina posiada złoża 22 z 34 minerałów uznanych przez UE za krytyczne, w tym metali ziem rzadkich, takich jak lantan, cer, neodym, erb i itr.

Prócz potencjału tkwiącego w surowcach krytycznych, Ukraina dysponuje ogromnymi zasobami naturalnymi, w tym ok. 900 mld m3 rezerw gazu ziemnego, zajmując drugie miejsce w Europie pod względem rezerw gazu, które na dodatek są płytko położone, co ułatwia ich wydobycie.

Dlaczego Trumpowi zależy na ukraińskich surowcach?

Głównym powodem uzasadniającym zainteresowanie Donalda Trumpa ukraińskimi surowcami krytycznymi stanowi konkurencja ze strony Państwa Środka, będącego jednym ze światowych potentatów wydobycia surowców krytycznych. Chiny są dominującym światowym graczem w rafinacji minerałów strategicznych, rafinując 68% niklu, 40% miedzi, 59% litu i 73% kobaltu – czytamy w raporcie „China’s Role in Supplying Critical Minerals for the Global Energy Transition What Could the Future Hold?”.

Na czele państw sprawujących kontrolę nad kopalniami surowców krytycznych jest Kanada, drugie miejsce zajmują Stany Zjednoczone, zaś trzecie miejsce na podium światowych liderów wydobycia surowców krytycznych zajmują Chiny – stwierdza think thank Energy Monitor w raporcie „The countries controlling the critical minerals supply chain: in four charts”.

Chiny dysponując znaczącymi zasobami surowców krytycznych odgrywają kluczową rolę w światowym łańcuchu dostaw, co ma przełożenie geopolityczne, zaś Donald Trump nie zdzierży amerykańskiej zależności od kogokolwiek. A jest się kogo obawiać.

3 grudnia ub.r., Państwo Środka zakazało eksportu do Stanów Zjednoczonych galu, germanu, antymonu i innych kluczowych surowców w odpowiedzi na amerykańskie sankcje wymierzone w chiński sektor półprzewodników.

Jako że gra toczy się o wielką stawkę, jaką stanowi rozwój nowoczesnych technologii, decydujących we współczesnym świecie o mocarstwowym „być albo nie być”, nie powinno w dziwić pragmatyczne podejście amerykańskiego prezydenta. Jak już 500 lat temu pisał w „Księciu” Niccolo Machiavelli, „Ten, kto ma władzę, nie musi nikogo za nic przepraszać”.

 _{Fot: Depositphotos}