Zdolność europejskich lasów i gruntów do pochłaniania CO2 systematycznie maleje, co podważa kluczowe cele klimatyczne Unii Europejskiej na 2030 rok. Raport Europejskiej Agencji Środowiska analizuje przyczyny niepokojącego trendu, wskazując, że bez natychmiastowych działań realizacja unijnej polityki klimatycznej jest zagrożona.

Zgodnie z nowym raportem Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), zdolność europejskich ekosystemów lądowych do absorpcji dwutlenku węgla ulega osłabieniu. Taka sytuacja stanowi znaczne ryzyko dla realizacji celu klimatycznego Unii Europejskiej na rok 2030 w sektorze użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (Land Use, Land-Use Change, and Forestry – LULUCF).

Sektor wykazuje dwoisty charakter w kontekście bilansu dwutlenku węgla – funkcjonując zarówno jako mechanizm jego pochłaniania z atmosfery, jak i źródło jego emisji. Efektywna sekwestracja węgla jest uzależniona od wdrażania zasad zrównoważonej gospodarki, obejmującej zalesianie oraz ochronę istniejących rezerwuarów węgla.

Lasy UE pochłaniają co roku równowartość 7% całkowitej unijnej emisji gazów cieplarnianych, zaś powierzchnia lasów w Unii Europejskiej wynosi 159 mln hektarów, co stanowi 43,5% powierzchni UE.

Omawiany raport wskazuje, że poprzez wdrożenie adekwatnych polityk i środków, sektor LULUCF stanowi kluczowy element strategii mitygacji zmian klimatu.

Dlaczego zdolność lasów do pochłaniania CO2 maleje?

W odpowiedzi na wyzwania klimatyczne, UE zrewidowała rozporządzenie w sprawie LULUCF, aby zoptymalizować zarządzanie działaniami na rzecz klimatu i ochroną bioróżnorodności. Zdolność sektora LULUCF do działania jako pochłaniacz netto jest od lat osłabiana przez narastające zagrożenia. Należą do nich zarówno bezpośrednie skutki zmian klimatu – takie jak pożary, wiatrołomy czy też wzmożona presja szkodników – jak również niezrównoważone praktyki zarządcze.

W 2023 roku absorpcja sektora LULUCF wyniosła 198 MtCO2e, co skompensowało ok. 6% całkowitych emisji gazów cieplarnianych w UE. Przywoływane dane potwierdzają trwającą od dekady tendencję spadkową. W latach 2014-2023 średnia roczna absorpcja była o 30% niższa niż w okresie 1991-2013, kiedy wynosiła średnio 335 MtCO2e/r.

Konsekwencje zaistniałej tendencji spadkowej obejmują straty w produkcji rolnej i zmniejszanie się areału upraw, co odpowiada za bezpośrednie zagrożenie dla utrzymania pracowników powiązanych z rolnictwem oraz leśnictwem.

UE i Polska nie osiągną celów LULUCF na 2030 rok

Znowelizowane w 2023 roku rozporządzenie LULUCF ustanowiło dla całej Unii cel pochłaniania netto na poziomie 310 MtCO2e do końca dekady. Jednakże prognozy przedłożone EEA w ubiegłym roku jednoznacznie wskazują, że UE nie jest na ścieżce do osiągnięcia zamierzonego celu. Co więcej, sugerują dalsze zmniejszenie zdolności absorpcyjnych.

Ocena krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu (KPEiK) wykazała, że pomimo planowanych wysiłków państw członkowskich, wciąż istnieje luka szacowana na 45-60 MtCO2e w stosunku do celu na 2030 rok.

Jaki jest cel klimatyczny dla Polski i dlaczego jest zagrożony? Cel w sektorze LULUCF dla Polski w 2030 r. wynosi 38,1 MtCO2e (wcześniej 26 MtCO2e) – podaje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Podobnie jak w całej Europie, tak i również w Polsce obserwuje się systematyczny spadek zdolności pochłaniania CO₂ przez lasy.

Według danych Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) w Instytucie Ochrony Środowiska – Państwowym Instytucie Badawczym, w ostatnich latach krajowy sektor LULUCF pochłaniał znacznie mniej niż wymagany nowy cel. Osiągnięcie zamierzonego celu wymagałoby więc nie tylko zatrzymania negatywnego trendu, ale jego odwrócenia i ponad dwukrotnego zwiększenia obecnej zdolności absorpcji.

Kluczowe wyzwania: od zmian klimatu po niepewność danych

Kluczowym wyzwaniem – oprócz presji wynikającej z intensywnego użytkowania gruntów – stanowi rosnąca podatność ekosystemów na skutki zmian klimatu, co osłabia ich zdolność do sekwestracji węgla. Dodatkowy problem stanowi znacząca niepewność danych dotyczących emisji i pochłaniania w tym sektorze.

Chociaż państwa członkowskie – zgodnie z wytycznymi Międzyrządowego Zespółu ds. Zmian Klimatu (IPCC) – zobowiązały się do poprawy dokładności i spójności swoich inwentaryzacji gazów cieplarnianych, to obecny poziom niepewności utrudnia precyzyjną ocenę postępów i skuteczności wdrażanych polityk.

Jak ratować pochłanianie CO2? Osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku wymaga nie tylko redukcji emisji, ale i aktywnego usuwania CO2 z atmosfery, w czym sektor LULUCF ma odegrać wiodącą rolę.

Raport Europejskiej Agencji Środowiska podkreśla nierozerwalny związek między kryzysem klimatycznym a utratą bioróżnorodności, argumentując, że skuteczne działania muszą być synergiczne.

Odtwarzanie ekosystemów wspiera zarówno łagodzenie zmian klimatu, jak i zwiększa odporność przyrody na ich skutki, co uzasadnia konieczność przyjęcia zintegrowanego i długoterminowego podejścia do polityki w sektorze LULUCF.

  _{Fot: Depositphotos}