Jak skutecznie i praktycznie uczyć o klimacie? Jak zachęcać młodych ludzi do uważności wobec tego, co ich otacza, nie wzbudzając lęku i strachu, ale zmotywować do rozwiązywania problemów środowiskowych podczas projektów szkolnych i później, kiedy wejdą w dorosłość i rozpoczną swoją ścieżkę zawodową?
 
Właśnie te zagadnienia były przedmiotem warsztatów Nowy Model Edukacji Klimatycznej, zorganizowanych w listopadzie dla setki nauczycieli szkół podstawowych i średnich z Dolnego Śląska i terenów przygranicznych Czech i Niemiec w ramach projektu Zrównoważonego Ekosystemu Edukacji Klimatycznej z ramienia Fundacji Forum Inicjatyw Społecznych.

Głównym celem warsztatów było przećwiczenie i doświadczenie metody pracy z uczniem opartej na empatii i edukacji terenowej oraz przejście procesu od identyfikacji lokalnych problemów i wyzwań środowiskowych, przez kreatywne sposoby ich adresowania, do metody projektu, która da w efekcie poczucie sprawczości i odpowiedzialności u młodych ludzi.
 
Jak pokazują najnowsze badania, pozostawienie coraz bardziej świadomej młodzieży z informacją o tym, że kryzys klimatyczny się pogłębia, powoduje stany lękowe, przeraża [1,2]. Natomiast wyposażając młodych ludzi w narzędzia, umiejętności i kompetencje do rozwiązywania tych problemów, nawet w najbliższym otoczeniu, oddajemy im kontrolę nad sytuacją. Jak pokazują dane, to sprawczość odgrywa kluczową rolę – z jednej strony młodzież jest zorientowana na realizację indywidualnych celów, z drugiej natomiast czuje się zobowiązana do realizacji zadań wpływających na otoczenie i społeczeństwo, które współtworzy [3,4].
 
Istotnym elementem jest również pokazanie, jak nowe technologie, obecne praktycznie każdym elemencie naszego życia – również w szkole mogą stać się narzędziem do walki ze zmianami klimatu, a nie tylko źródłem rozrywki. Kreowanie rozwiązań – programowanie aplikacji, prostych gier, rozwiązań technicznych czy stron www zmienia młodzież z odbiorców w twórców.
 
Innowacje rozwiązują problemy klimatyczne
 
Warsztaty rozpoczęły się prelekcją profesora Piotra Skubały z Katedry Ekologii Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego pt. „Dlaczego nieskutecznie reagujemy na kryzys klimatyczny i środowiskowy?”.
 
Podczas wystąpienia Profesor wyjaśniał, jak kluczową rolę w edukacji ogrywa pokazanie, że świat, przyroda, której człowiek jest częścią, to system zależnych od siebie bytów, a naruszenie jednego z nich wpływa na pozostałe – powodując trudny do zatrzymania efekt domina. Dlatego tak istotna jest walka o bioróżnorodność i włączanie młodzieży w dyskusje i działania na rzecz klimatu, nie tylko podczas lekcji biologii. Głos młodych pokoleń w tworzeniu lokalnych polityk i inicjatyw, realizacja wytyczonych celów jest kluczowa dla przyszłości naszej i planety.

Nauczyciele, którzy wzięli udział w warsztatach, mieli okazję uczestniczyć w zajęciach terenowych, sesjach pokazujących jak pracować z uczniem w oparciu o empatię, czy proces design thinking oraz dlaczego warto z tych innowacyjnych metod korzystać w szkole. Rozmawiano o metodzie projektu, której istotą jest zaangażowanie do działania dzieci, a nauczyciele uważnie im w tym towarzyszą – pozwalając na popełnianie błędów, bo to właśnie z nich uczymy się najwięcej.
 
„Nowy model edukacji klimatycznej” jest kluczowym elementem globalnej odpowiedzi na dynamiczne zmiany otaczającego nas świata. Podczas warsztatów ekspertki nakreśliły idee rozwijania praktycznych, ale także niezwykle istotnych społecznych kompetencji i umiejętności w zakresie adaptacji i mitygacji zmian klimatu, w tym do wyzwań, które mogą pojawić się w przyszłości i wynikają z tych zmian.

Kolejną fazą projektu jest pilotaż, w ramach którego metoda zostanie wdrożona w 8 szkołach przez pół roku, a następnie poddana ewaluacji.

Warsztaty stanowiły wyjątkowe wydarzenie – wszystkie poruszone tematy miały jeden mianownik – jakim jest najmłodsze pokolenie i przyszłość naszej planety. Mamy do czynienia z kryzysem klimatycznym, gdzie troska o najmłodsze pokolenia ich rozwój czy otaczającą je bioróżnorodność, jest niezbędna do walki z globalnym ociepleniem. Mimo wyzwań i problemów, jakie niosą za sobą zmiany klimatu, uczestnicy warsztatów z nadzieją patrzą w przyszłość.

[1] Raport „Uczniowie wobec zmian klimatu”; Anna Guzy, Magdalenę Ochwat; Interdyscyplinarnego Centrum Badań nad Edukacją Humanistyczną Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
[2] Raport “Zmiany klimatu 2022: Konsekwencje, adaptacja i zagrożenia”, IPCC
[3] Alternative and public school systems: students' creativity and self-efficacy in various models of education, Stępień Zuzanna, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/227651
[4] Causative and Community Orientations of Contemporary Youths, Paulina Peret-Drążewska,  Kultura-Społeczeństwo-Edukacja; 2014, 6, 2; 135-151

***