Prawie 12 tys. osób zmarło w latach 2018-2020 z powodu naruszeń prawnie wiążących limitów zanieczyszczeń w elektrowniach cieplnych opalanych węglem na Bałkanach Zachodnich. W ubiegłym roku obiekty te emitowały 2,5 razy więcej ditlenku siarki niż wszystkie elektrownie węglowe w UE łącznie, a emisje SO2 w tej samej kategorii w samej Serbii były większe niż w całej UE.

W wyniku zanieczyszczenia powietrza przez elektrownie węglowe na Bałkanach Zachodnich w ciągu ostatnich trzech lat zmarło 19 tys. osób, jak podają CEE Bankwatch Network i Centrum Badań nad Energią i Czystym Powietrzem (CREA). Ich raport, Comply or Close, został opublikowany dziś z okazji Międzynarodowego Dnia Czystego Powietrza dla Błękitnego Nieba.

Elektrownie w regionie, które wykorzystują węgiel, są zobowiązane do prowadzenia działalności zgodnie z dyrektywą Unii Europejskiej w sprawie dużych obiektów energetycznego spalania od 2018 roku, co oznacza, że mają prawne ramy emisji zanieczyszczeń do powietrza i muszą je zmniejszyć.

Spośród szacowanych zgonów w latach 2018-2020, prawie 12 000 przypisano naruszeniom limitów. W regionie odnotowano 3 700 zgonów, którym można było zapobiec, siedem tysięcy miało miejsce w UE, a prawie tysiąc osób zmarło gdzie indziej. Na Bałkany Zachodnie przypadło 6,5 tys. wszystkich zgonów.

Grupa czterech krajów wyemitowała co najmniej sześć razy więcej SO2 niż jest to dozwolone

Rumunia, Węgry i Grecja były najbardziej dotkniętymi krajami sąsiednimi, jak wykazały wyniki badań. UE importowała 25 TWh energii elektrycznej z Bałkanów Zachodnich w ciągu ostatnich trzech lat, co czyni ją odpowiedzialną za emisje z elektrowni węglowych i związane z tym koszty zdrowotne i śmiertelność, stwierdzili autorzy.

UE jest współodpowiedzialna za emisje

UE jest współodpowiedzialna za emisje z elektrowni węglowych na Bałkanach Zachodnich, ponieważ importuje energię elektryczną.

W sumie, zakłady w regionie wyemitowały w zeszłym roku 2,5 razy więcej SO2 niż wszystkie 221 elektrowni węglowych w UE razem wziętych - stwierdzili naukowcy. Ponadto, jak twierdzą, emisja SO2 w samej Serbii była większa w porównaniu do całej UE.

Elektrownie węglowe w Serbii, Bośni i Hercegowinie, Północnej Macedonii i Kosowie łącznie wyemitowały w okresie trzech lat co najmniej sześć razy więcej SO2 niż wynosi limit prawny - wskazują dane.

Czarnogóra nie ma krajowego planu redukcji emisji, ponieważ ma tylko jedną elektrownię węglową, Pljevlja, więc jest ona liczona oddzielnie od grupy. Ale i ona stała się niezgodna z dyrektywą, ponieważ w zeszłym roku wykorzystała 20 tys. godzin, na których działanie pozwalał jej system opt-out. Albania, jedyny pozostały kraj na Bałkanach Zachodnich, nie posiada dużych elektrowni węglowych.

Truciciel roku

Elektrownia Ugljevik w BiH była największym trucicielem w regionie w 2020 roku - naruszając łączny pułap emisji SO2 dla wszystkich czterech krajów. Jednostka ta, podobnie jak serbski Kostolac B, ma zamontowany system odsiarczania, ale nie jest on prawidłowo eksploatowany. Kakanj 7 w Bośni i Hercegowinie znalazł się na podium, w przekroczeniu indywidualnego pułapu SO2 w zeszłym roku, ponieważ wyemitował prawie 15 razy więcej, niż określają normy.

Elektrownie w wymienionych czterech krajach wyemitowały 1,6 razy więcej pyłu, niż było to dozwolone we wszystkich trzech latach pomiędzy 2018 a 2020. Jedynie emisje tlenków azotu (NOx) były wciąż poniżej sumy pułapów krajów za ubiegły rok.

Fundusze publiczne są przeznaczone na transformację energetyczną, a nie na kontrolę zanieczyszczeń

- Ten raport obnaża żniwo wynikające z ciągłych naruszeń przepisów dotyczących energii elektrycznej pochodzącej z węgla na Bałkanach Zachodnich. Rządy tego regionu muszą natychmiast rozpocząć szybkie i sprawiedliwe przejście do zrównoważonych systemów energetycznych, przy wsparciu UE - powiedziała Pippa Gallop, doradca ds. energii w Europie Południowo-Wschodniej w CEE Bankwatch Network.

Jednakże, aby zapewnić, że zanieczyszczający płaci, fundusze publiczne nie mogą być dłużej wykorzystywane na inwestycje w kontrolę zanieczyszczeń z elektrowni węglowych lub na żadne inne inwestycje w paliwa kopalne, podkreśliły obie organizacje.

Emisje z elektrowni węglowych spowodowały koszty związane z działaniami zdrowotnymi w wysokości od 25,3 mld euro do 51,8 mld euro w ciągu trzech lat do 2020 roku. Samo przekroczenie limitów prawnych w 2020 roku kosztowało od 6 mld do 12,1 mld euro, z czego od 1,3 do 2,6 mld euro przypada na Bałkany Zachodnie - czytamy w raporcie.

Inwestycje w energię odnawialną muszą być pilnie zwiększone, a plany sprawiedliwej transformacji dla pracowników i społeczności opierających się na gospodarce węglowej muszą być opracowane wspólnie ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, zwłaszcza dotkniętymi społecznościami, powiedział Davor Pehchevski, koordynator w CEE Bankwatch Network.