Nowy raport Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) „Energy Efficiency 2025” wskazuje, że świat odbiega od zobowiązania podwojenia tempa poprawy efektywności energetycznej budynków do 2030 roku. Zamiast oczekiwanych około 4% rocznej poprawy, od 2019 roku tempo wynosi średnio tylko 1,3%. Autorzy raportu wskazują sektor budownictwa jako jedną z głównych przyczyn spowolnienia.

IEA wyznacza trzy główne obszary do poprawy – zaostrzenie norm budowlanych, inwestycje w modernizacje oraz optymalizację cyfrową – jednak eksperci ds. efektywności energetycznej podkreślają, że te działania muszą być łączone z poprawą operacyjną, aby przynosić efekty już teraz, a nie dopiero za dekadę.

Autorzy raportu podają, że do połowy 2025 roku istniało 95 obowiązkowych norm dla budynków mieszkalnych oraz 97 dla niemieszkalnych, które łącznie obejmują jedynie 60% nowo powstających budynków na świecie. Eksperci z firmy Exergio, która rozwija narzędzia oparte na sztucznej inteligencji do poprawy efektywności energetycznej budynków komercyjnych, twierdzą, że nawet tam, gdzie istnieją normy, rzadko zmieniają one sposób codziennego zarządzania systemami energetycznymi w budynkach.

„Normy budowlane mówią dużo o tym, jak projektować budynek efektywnie energetycznie, ale prawie nic o tym, jak powinny działać systemy zarządzania energią w tych budynkach. Nie wyjaśniają, jak dostosowywać się do pogody, obecności ludzi czy rzeczywistego obciążenia godzinę po godzinie. Bez tak inteligentnej eksploatacji różnica między deklarowanymi a rzeczywistymi emisjami będzie się pogłębiać – nawet w najnowszych budynkach z efektywnymi materiałami i nowoczesnym sprzętem oszczędzającym energię” – powiedział Donatas Karčiauskas, CEO Exergio.

IEA podkreśla także, że ograniczenie zapotrzebowania na energię teraz opiera się na modernizacji istniejących budynków.

Przybywa inwestycji, ale nie efektów

Według raportu, w Chinach, USA i UE wydatki na modernizacje budynków były w 2024 roku o ponad 20% wyższe niż w 2019 i sięgnęły około 120 miliardów dolarów. Na świecie inwestycje w efektywność końcowego zużycia energii mają osiągnąć w 2025 roku blisko 800 miliardów dolarów – o 6% więcej niż w 2024 i ponad 70% więcej niż w 2015.

IEA zauważa, że ponad 90% tych wydatków na poprawę efektywności budynków pochodzi już z budżetów domowych i inwestorów prywatnych, natomiast finansowanie publiczne to jedynie niewielka część.

Podobnie Komisja Europejska dąży do rozwoju rynku firm świadczących usługi energetyczne w UE – przedsiębiorstw realizujących projekty efektywności energetycznej na zasadzie wyników – do poziomu około 4-6,5 miliarda dolarów rocznie. Eksperci Exergio zgadzają się, że głębokie modernizacje są niezbędne, ale zwracają uwagę, że odnowiony budynek nadal może marnować prawie tyle samo energii co wcześniej, jeśli systemy energetyczne są źle zarządzane.

„Właściciele mogą wydać miliony na izolację i nowe pompy ciepła, a i tak tracić energię, jeśli ogrzewanie i chłodzenie działają jednocześnie lub jeśli całe piętra pozostają klimatyzowane długo po wyjściu ludzi. W praktyce 20-30% potencjalnych oszczędności z modernizacji znika, bo systemy nie są dostosowane do rzeczywistych potrzeb w czasie rzeczywistym – nie dlatego, że sprzęt jest zły” – dodał Karčiauskas.

Trzecim ważnym odkryciem IEA jest to, że optymalizacja cyfrowa staje się kluczowym filarem efektywności budynków. Może przynieść do 40% oszczędności energii bez wymiany sprzętu, co czyni ją jednym z najszybszych sposobów redukcji zużycia energii w budynkach komercyjnych.

AI pomoże oszczędzać?

Wiele krajów wymaga już zaawansowanych systemów automatyki i sterowania w budynkach komercyjnych, w tym wymogi obowiązujące w całej UE określone w Dyrektywie o charakterystyce energetycznej budynków, a także nowe przepisy we Francji, Niemczech, Singapurze, Australii i Indiach.

Karčiauskas uważa, że to długo oczekiwane uznanie, gdzie naprawdę leżą najszybsze możliwości oszczędności. Zwraca też uwagę, że IEA postrzega sztuczną inteligencję głównie jako dodatkowe źródło zapotrzebowania na energię, nie dostrzegając jej potencjału do ograniczania strat w budynkach. Jego zdaniem AI może stać się jednym z głównych motorów cyfrowej optymalizacji w tym sektorze: zespół Exergio używa AI jako „mózgu” swojej platformy.

Platforma Exergio oparta na sztucznej inteligencji integruje się z istniejącymi systemami zarządzania i pomiarów budynku, odczytuje dane na żywo z czujników, wzorce obecności i taryfy, a następnie steruje systemami HVAC, pompami ciepła i innymi głównymi odbiornikami jako jednym systemem.

Exergio to firma wywodząca się z wieloletniego doświadczenia w utrzymaniu budynków. Zauważywszy niedoskonałości konwencjonalnych metod, wprowadziła system oparty na AI, który analizuje dane budynku na żywo i podejmuje strategiczne decyzje, pozwalające zaoszczędzić do 29% energii. Rozwiązanie działa zarówno w systemach statycznych, jak i adaptuje odpowiedzi budynków do czynników środowiskowych. Firma realizuje projekty m.in. w Polsce, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Czechach, na Węgrzech, w Omanie, Szwecji i na Litwie oraz planuje rozszerzenie działalności na Niemcy i Francję.

_{Fot: Depositphotos}