Najnowsze raporty nie pozostawią złudzeń – wzrasta ilość odpadów żywnościowych, które zagrażają środowisku oraz stanowią problem etyczny w obliczu ubóstwa krajów Trzeciego Świata. Podobnie rzecz ma się z odpadami tekstylnymi, których ilość ulega zmniejszeniu, jednak recykling nadal pozostawia sporo do życzenia.

 Zgodnie z najnowszym raportem Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) „Preventing waste in Europe - Progress and challenges, with a focus on food waste” poświęconemu odpadom żywnościowym, konieczna jest potrzeba bardziej efektywnego podejścia na poziomie krajowym. Dane z raportu jasno wskazują, że w 2022 roku w UE wygenerowano około 132 kg odpadów żywnościowych na mieszkańca, których negatywny wpływ na środowisko naturalne oraz gospodarkę wymaga pilnych działań naprawczych. Podobnie dalece od optymizmu wygląda sytuacja w przypadku odzieży.

Aż 11% światowych odpadów pochodzących z tworzyw sztucznych ma swoje źródło w odzieży i innych wyrobach tekstylnych, zaś rocznie na świecie wytwarza się 92 mln ton odpadów tekstylnych.

19% żywności prosto do śmieci

W 2022 roku na świecie zmarnowano 1,05 mld ton żywności, co oznacza to, że 19% żywności dostępnej dla konsumentów jest marnowanej na poziomie handlu detalicznego, usług gastronomicznych i gospodarstw domowych – stwierdza Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych (United Nations Environment Programme – UNEP) w najnowszym raporcie „Food Waste Index Report 2024” poświęconym odpadom żywnościowym.  Gospodarstwa domowe były odpowiedzialne za 631 mln ton (co stanowi aż 60% odpadów żywnościowych), sektor usług gastronomicznych za 290 mln ton, zaś sektor detaliczny – 131 mln ton.

Problem marnotrawstwa żywności pozostaje okazuje się trudny do ograniczenia na każdym etapie łańcucha systemu żywnościowego; od produkcji, przez przetwórstwo i dystrybucję, aż po sektor handlu detalicznego, usług gastronomicznych oraz gospodarstwa domowe.

Patrząc na Unię Europejską, możemy zauważyć, że marnowanie żywności odpowiada za około 16% całkowitej emisji gazów cieplarnianych generowanych przez system żywnościowy Unii Europejskiej.

Zgodnie z danymi Komisji Europejskiej, straty wynikające z wyrzucania żywności szacowane są na 132 mld euro rocznie. Co więcej, marnowanie żywności oznacza również zmarnowanie zasobów niezbędnych do jej wytworzenia. O znacznych kosztach można mówić również w przypadku Stanów Zjednoczonych, gdzie koszt marnowania żywności dla każdego konsumenta wynosi 728 dolarów rocznie.

W przypadku czteroosobowego gospodarstwa domowego roczny koszt wynosi 2913 dolarów, a średni tygodniowy koszt to 56 dolarów – czytamy w opublikowanym 5 kwietnia raporcie „Estimating the Cost of Food Waste to American Consumers” od Agencji Ochrony Środowiska (Environmental Protection Agency – EPA).

Mówiąc o Polsce, jak podaje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, średnio 126 kilogramów żywności na osobę jest marnowane rocznie, podczas gdy średnia europejska wynosi 179 kg. Spośród tej ilości, aż 92 kg trafia do kosza bezpośrednio w polskich gospodarstwach domowych.

Liczba może być przedstawiona w sposób jeszcze bardziej obrazowy: Polacy w swoich domach wyrzucają żywność w tempie 184 bochenków chleba na sekundę. Przeciętna polska rodzina pozbywa się żywności o wartości ok. 3 tys. złotych rocznie, przy czym najczęściej w koszu lądują pieczywo, wędliny, a także świeże owoce i warzywa.

16 kg odpadów tekstylnych na głowę

Nie tylko tony jedzenia walającego się w śmieciach stanowią powód do niepokoju, ale również odpadów tekstylnych.

Wedle szacunków UNEP, tylko 8% włókien tekstylnych wykorzystywanych do produkcji pochodziło z recyklingu, co sygnalizuje niską efektywność gospodarki obiegowej w tej branży. Jak wynika z analizy Europejskiej Agencji Środowiska „Circularity of the EU textiles value chain in numbers”, Europejczycy kupują i wyrzucają więcej odzieży, obuwia oraz innych wyrobów tekstylnych niż kiedykolwiek wcześniej, co skutkuje coraz większym obciążeniem dla klimatu i środowiska.

W 2022 roku statystyczny mieszkaniec UE zakupił średnio 19 kg tekstyliów (odzieży, obuwia oraz tekstyliów domowych), co oznacza wzrost o 2 kg w porównaniu z 17 kg w 2019 roku.

Obecny system produkcji i konsumpcji tekstyliów nadal wywiera presję na środowisko naturalne. Skutki obejmują intensywne zużycie surowców, wody i gruntów, emisję gazów cieplarnianych, stosowanie chemikaliów czy też uwalnianie mikrocząstek plastiku do środowiska. Co więcej, szacuje się, że podwojenie okresu żywotności odzieży mogłoby zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych o 44%.

W 2022 roku państwa członkowskie UE wygenerowały około 6,94 mln ton odpadów tekstylnych, co odpowiada 16 kilogramom na mieszkańca. Jak stwierdza omawiana analiza, wśród kluczowych kategorii konsumpcji europejskich gospodarstw domowych – takich jak żywność, transport, budownictwo, zdrowie czy edukacja – konsumpcja tekstyliów zajmuje średnio piąte miejsce pod względem negatywnego wpływu na środowisko i klimat.

Biedni ofiarą Europy. Odpady idą na eksport

W UE odnotowano spadek zarówno ilości, jak i udziału odpadów tekstylnych kierowanych na składowiska – z 21% w 2010 roku do 12% w 2022 roku. Równocześnie w tym samym okresie nastąpił wzrost udziału odpadów poddawanych spalaniu (zarówno z odzyskiem energii, jak i bez niego) – z 10% w 2010 roku do 14% w 2022 roku.

Eksport używanych tekstyliów z UE znacząco wzrósł od 2000 roku, osiągając niemal trzykrotny wzrost – z ok. 550 tys. ton w 2000 roku do 1,4 mln ton w 2019 roku. Od tego momentu wolumen eksportu utrzymuje się na względnie stałym poziomie, zaś w 2023 roku wyeksportowano 1,4 mln ton. Choć unijny eksport używanych tekstyliów ma na celu ich ponowne użycie lub recykling, badania wskazują, że proces ten wpisuje się w skomplikowany system handlu, sortowania, ponownego użytkowania, recyklingu oraz składowania.

Niestety, część tych materiałów kończy swój cykl życiowy poprzez spalanie, głównie wśród ubogich krajów afrykańskich i azjatyckich. „Rosnąca fala odpadów obciąża infrastrukturę miejską, zdrowie publiczne i środowisko – zwłaszcza dla 1,1 mld ludzi z ograniczonymi usługami zbiórki odpadów i usługami sanitarnymi” – stwierdza Anacláudia Rossbach, dyrektor wykonawczy Programu Narodów Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich (UN-Habitat).

Co więc dalej?

 Przewiduje się, że wdrożenie unijnych przepisów dotyczących selektywnej zbiórki odpadów tekstylnych, które w tym roku weszły w życie, znacząco podniesie wskaźniki pozyskiwania wyrobów tekstylnych z gospodarstw domowych.

W celu przyśpieszenia postępów w redukcji odpadów żywnościowych, zgodnie z deklaracjami, UE jest bliska ustalenia dwóch wiążących celów, które państwa członkowskie mają osiągnąć do 2030 roku. Cele obejmują zmniejszenie ilości odpadów żywnościowych o 10% w sektorze przetwórstwa i produkcji oraz o 30% na mieszkańca w obszarze detalicznym i konsumenckim.

W przypadku zarządzania odpadami żywnościowymi, państwa członkowskie powinny kierować się zasadami tak zwaną „hierarchii priorytetów”, która promuje bardziej efektywne wykorzystanie oraz ponowne użycie produktów spożywczych.

Mimo wyartykułowanych wytycznych oraz świadomości problemu związanego z odpadami żywnościowymi oraz tekstylnymi, trudno spodziewać się, aby zjawisko było możliwe do szybkiego rozwiązania.

Problem nadmiernych odpadów oraz ich recyklingu jest pokłosiem rozwoju gospodarczego oraz poprawy jakości życia, zaś odpady są nijako wpisane w koszty produkcyjne konkurencyjnej gospodarki wolnorynkowej.

Zdjęcie główne: https://depositphotos.com/