Na stronach RCL opublikowano w czwartek projekt ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowych i inwestycji towarzyszących. Nowe przepisy miałyby przyśpieszyć inwestycje w takie elektrownie i znaleźć się w jednym akcie prawnym.

Jak podkreślili autorzy projektu, który powstał w resorcie klimatu, magazynowanie energii to podstawowy warunek transformacji energetycznej w kierunku energetyki rozproszonej opartej o odnawialne źródła energii (OZE).

"Służy ono stabilizacji krajowych systemów energetycznych poprzez ograniczanie krótkoterminowych fluktuacji mocy źródeł OZE oraz wyrównywanie profilu ich pracy. Tym samym tkwi w nim doskonały potencjał inwestycyjny rozwoju energetyki rozproszonej, stanowiąc zarazem ekwiwalent rozbudowy sieci elektroenergetycznej i konieczności ponoszenia nakładów z tym związanych. Magazyny energii elektrycznej w postaci elektrowni szczytowo-pompowych nabierają również szczególnego znaczenia w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej i konieczności szybkiego dostarczenia mocy do systemów energetycznych" - napisano w ocenie skutków regulacji projektu.

Przypomniano, że w Polsce funkcjonuje obecnie sześć głównych elektrowni szczytowo-pompowych: Elektrownia Żarnowiec – moc 716 MW; Elektrownia Porąbka-Żar – moc 500 MW; Zespół Elektrowni Wodnych Solina-Myczkowce – moc 200 MW po modernizacji w latach 2000–2002 (przed modernizacją moc 136 MW); Elektrownia Żydowo – moc 167 MW po modernizacji zakończonej w 2013 r.; Elektrownia Niedzica – 92 MW; Elektrownia Dychów o mocy 90 MW.

Zgodnie z założeniami Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040), do 2040 r. OZE mają stanowić prawie 50 proc. łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej w polskim systemie elektroenergetycznym. W przyjętych przez Radę Ministrów w dniu 29 marca 2022 r. założeniach do aktualizacji PEP2040 zaznacza się, że obok dalszego rozwoju mocy wiatrowych i słonecznych zintensyfikowane będą działania mające na celu rozwój wykorzystania OZE niezależnych od warunków atmosferycznych, czyli wykorzystujących energię wody, biomasy, biogazu czy ciepła ziemi. Szczególnie pożądane ma być wykorzystanie OZE w klastrach energii i spółdzielniach energetycznych oraz w ramach instalacji hybrydowych.

W OSR opublikowanego w czwartek projektu ustawy przytoczono dane Agencji Rynku Energii, zgodnie z którymi na koniec stycznia stan mocy elektrycznej zainstalowanej w OZE osiągnął 17 tys. 417 MW, co oznacza przekroczenie poziomu zakładanego w PEP2040 w roku 2025. "Zgodnie z szacunkami obejmującymi już wybudowane jak i przyszłe moce, już w 2030 roku w Polsce może być nawet 40 GW mocy zainstalowanej w OZE, co będzie odpowiadać za ponad połowę całkowitej mocy zainstalowanej elektrycznej w naszym kraju" - podano.

Jak podkreślili autorzy projektu, wraz ze wzrostem udziału pogodowo-zależnych źródeł OZE w systemie rosnąć będzie znaczenie źródeł stabilizujących oraz służących utrzymaniu parametrów jakościowych energii elektrycznej w skali kraju, z rolą elektrowni szczytowo-pompowych na czele. Tymczasem - dodali - pomimo wielu zalet elektrowni szczytowo-pompowych oraz dynamicznego rozwoju OZE i generacji rozproszonej, w Polsce od wielu lat, oprócz działań modernizacyjnych, nie powstała żadna nowa elektrownia szczytowo-pompowa.

"Istotną barierą w powstawaniu nowych elektrowni szczytowo-pompowych, oprócz przyczyn o charakterze faktycznym - niewiele dogodnych miejsc na lokalizację elektrowni szczytowo pompowych (przewaga terenów nizinnych na obszarze Polski) - jest pomijanie w przepisach wielu ustaw elektrowni szczytowo-pompowych. Bariery prawne polegają na konieczności przeprowadzenia standardowego procesu inwestycyjnego związanego z brakiem zakwalifikowania budowy lub modernizacji elektrowni szczytowo-pompowej jako inwestycji celu publicznego. Ze względu na wieloetapowość i znaczny rozmiar inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowej podlega ona szeregowi ograniczeń i wymagań administracyjnych zawartych w różnych aktach prawnych, które prowadzą do znacznego wydłużenia procesu inwestycyjnego. Jest to m.in. obowiązek uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zgody wodnoprawnej, pozwolenia na budowę" - wskazano.

Jak zauważyli autorzy projektu, przeprowadzenie procesu inwestycyjnego jest objęte właściwością szeregu ustaw z obszaru planowania i zagospodarowania przestrzennego, prawa budowlanego, ochrony przyrody i innych. Stąd - w ich ocenie - należy ująć wszystkie niezbędne regulacji w jedynym akcie prawnym – ustawie o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowych.

"Dodatkowo, wprowadzenie instytucji decyzji zintegrowanej podyktowane usprawnieniem procesu inwestycyjnego, wymusza konieczność jej normatywnego umiejscowienia w osobnej regulacji" - podkreślili.

Zauważyli, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym i zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą sądów administracyjnych elektrownia szczytowo-pompowa nie stanowi inwestycji celu publicznego, dlatego chcą, by w przepisach ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowych określić, że taka inwestycja jest inwestycją celu publicznego w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami.

"Niezależnie od powyższego, na wzór rozwiązań istniejących w innych specustawach wskazane jest przesądzić, że dla inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo–pompowej wydaje się kompleksową decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowej, łączącą w sobie aspekty decyzji lokalizacyjnej, podziałowej i wywłaszczeniowej" - dodano.