Europejska Strategia Wodorowa zakłada uruchomienie produkcji zielonego wodoru na poziomie 6 GW do 2024 roku oraz 40 GW do 2030 roku. W ocenie ekspertów ośrodka analitycznego ICIS, realizacja tych celów może być znacznie opóźniona przez zasadę dodatkowości oraz niewystarczającą dostępność źródeł i dojrzałość projektów. 

Z przeglądu Krajowych Planów Odbudowy (KPO) przedłożonych Komisji Europejskiej w ramach Instrumentu na rzecz odbudowy i zwiększania odporności (RRF) wynika, że Europa może nie osiągnąć zakładanego przez Komisję Europejską poziomu 6 GW zainstalowanej mocy w instalacjach elektrolizy do 2024 roku – stwierdzają eksperci ICIS i organizacji branżowej Hydrogen Europe. 

Z planów wynika, że około 12 mld euro finansowania zostanie wykorzystane na bezpośrednie projekty wodorowe, które mają na celu zwiększenie zdolności produkcyjnych. Po rozszerzeniu przydziałów finansowych o wspólne przedsięwzięcia, takie jak infrastruktura dla wykorzystania wodorowych ogniw paliwowych i pojazdów elektrycznych, Hydrogen Europe odnotowała, że wydatki na wodór wzrosną do 54 mld euro.

Państwa członkowskie mają otrzymać fundusze na projekty wodorowe z unijnego programu RRF o wartości 672,5 mld euro. Jak wynika z analizy ICIS, Rada Europejska zatwierdziła do tej pory 16 pakietów finansowania w ramach RRF, na łączną kwotę 10 mld euro przeznaczoną na wodór, przy czym wszystkie kraje z wyjątkiem dwóch skupiły się wyłącznie na inicjatywach związanych z ekologicznym wodorem.

Jak się okazuje, większość celów dotyczących zdolności produkcyjnych zakresie wodoru koncentruje się na wspieraniu strategii krajowych, które przede wszystkim są ukierunkowane na 2030 rok, nie 2024. 

Alexandru Floristean, kierownik sekcji intelligence w Hydrogen Europe wskazał, że z rozmów z deweloperami OZE w całej Europie wynika, że tylko małe projekty o mocy 5 MW lub 20 MW będą dostępne do około 2024 roku, co utrudni osiągnięcie skumulowanego celu 6 GW mocy w elektrolizerach. 

Przeszkodą może być zasada dodatkowości

Jednym z głównych powodów, dla których cel 6 GW jest zagrożony, jest zasada dodatkowości i sposób jej wdrażania. ICIS wyjaśnia, że zasada dodatkowości określa, iż jeśli nowe moce elektrolizerów są wdrażane, wówczas wykonawcy projektu muszą również zapewnić nowe moce w instalacjach OZE. W ten sposób UE chce zagwarantować, że wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną przez elektrolizery będzie zapewniony przez źródła OZE, czyli bezemisyjną produkcję energii, kluczową dla procesu produkcji zielonego wodoru.

W debacie w ciągu ostatniego roku rozważano różne podejścia do reguły dodatkowości w projektach wodorowych. Wszystkie wymagają pewnego stopnia czasowej (i geograficznej) korelacji pomiędzy zużyciem energii elektrycznej przez elektrolizery a wytwarzaniem dodatkowej energii elektrycznej z OZE. 

Zasada ta zwiększa zatem wydatki i wydłuża czas planowania potencjalnych projektów wodorowych, które w przeciwnym razie mogłyby zostać uruchomione do 2024 roku

W ocenie ICIS, osiągnięcie celu 6 GW przy wykorzystaniu jedynie "dodatkowej" energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jest nierealistyczne, ponieważ w większości w trakcie realizacji są jedynie małe projekty o skali dziesiątek MW, wykorzystujące głównie energię elektryczną ze źródeł odnawialnych dostarczaną z sieci, a duże projekty, związane z nowymi odnawialnymi źródłami energii, planuje się na 2030 rok. 

- Jeśli nie nastąpi zmiana, która pozwoli rynkowi w prosty sposób rozwinąć małe projekty podłączone do sieci, z wykorzystaniem gwarancji pochodzenia wodoru (GO) i umów o zakup energii (PPA), cel na 2024 rok nie zostanie osiągnięty - wyjaśnia Floristean.

Floristean wyjaśnił, że obecne projekty mogłyby z łatwością osiągnąć cel na 2024 roku, ale bez ram regulacyjnych projekty te są zagrożone.

Pozostałe wątpliwości – nakłady inwestycyjne i dojrzałość projektów

Oprócz zasady dodatkowości, uczestnicy rynku podkreślają inne obawy związane z celem 6 GW. Podczas jednego z wydarzeń branżowych w Grecji eksperci zauważyli, że dojrzałość i nakłady inwestycyjne na elektrolizerów do 2024 roku mogą również postawić cel pod znakiem zapytania.

W miarę jak producenci elektrolizerów zwiększają swoją zdolność produkcyjną, eksperci ds. wodoru stwierdzili, że „wskaźniki uczenia się” (efekt skali) obniżą całkowity koszt jednostkowy i będą wspierać większą wydajność, co oznacza mniejsze zapotrzebowanie na energię w przeliczeniu na kWh wyprodukowanego wodoru. Nie zmienia to faktu, że dziś projekty z obszaru zielonego wodoru są stosunkowo kapitałochłonne.

Nie pomaga kryzys energetyczny w Europie. Dane ICIS wykazały, że ceny energii stanowią około 75 proc. końcowego kosztu wodoru uzyskanego w wyniku elektrolizy, co teoretycznie nie powinno dotyczyć OZE, jednak zwiększają się koszty produkcji komponentów i surowców niezbędnych do ich produkcji.

Uśredniony koszt energii elektrycznej (LCOE) musiałby wynosić między 20-30 euro/MWh bez zachęt rządowych, aby skutecznie wesprzeć wdrażanie elektrolizerów w najbliższym czasie. Przy takim LCOE zielony wodór zaczyna być konkurencyjny w wielu zastosowaniach, np. w rafineriach, aby osiągnąć cele RED II lub w zastosowaniach związanych z transportem. 

Uczestnicy forum w Grecji podkreślili również, że do 2024 roku dostęp do źródeł odnawialnych nie będzie wystarczający. Rozwijając tę kwestię w rozmowie z ICIS, Floristean powiedział, że "problemem są okresy wydawania pozwoleń dla nowych źródeł odnawialnych oraz długi czas rozwoju (7-9 lat)".

Kraje UE nie zwalniają, w szczególności Niemcy 

Kraje takie jak Niemcy, nie poddają się w staraniach o rozwój gospodarki wodorowej. 24 listopada koalicyjny rząd Niemiec ogłosił plany wsparcia 10 GW mocy w elektrolizerach wodoru do 2030 roku, co oznacza podwojenie pierwotnego celu.

Dokument zakłada zainstalowanie 200 GW w energetyce słonecznej i 30 GW w morskiej energetyce wiatrowej do 2030 roku w celu wsparcia zielonego celu wodorowego. Niemcy mają obecnie prawie 8 GW mocy morskich elektrowni wiatrowych, obok 56 GW na lądzie i 58 GW energetyki słonecznej.