Polskie rolnictwo potrzebuje transformacji, która jednocześnie zwiększy odporność gospodarstw na skutki zmian klimatu, ograniczy emisje i poprawi ich sytuację ekonomiczną – wynika z raportu Instytutu Zrównoważonej Gospodarki „Różne ścieżki, wspólny grunt: modele biznesowe dla współczesnego rolnictwa w Polsce”.

Autorzy raportu wskazują, że nasilające się susze, coraz częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe oraz niestabilność rynków rolnych zwiększają ryzyko prowadzenia działalności rolniczej. Jednocześnie obecny system wsparcia nadal w niewystarczającym stopniu zachęca do inwestowania w rozwiązania, które poprawiają odporność gospodarstw i ograniczają ich wpływ na środowisko.

Zdaniem ekspertów transformacja sektora nie może być postrzegana wyłącznie jako koszt związany z polityką klimatyczną. Odpowiednio zaprojektowane modele biznesowe mogą jednocześnie wzmacniać konkurencyjność gospodarstw, ograniczać emisje oraz zwiększać ich odporność na skutki zmian klimatu.

– Inwestowanie w odporność ekonomiczną i środowiskową gospodarstw rolnych każdej wielkości to sposób na zapewnienie dobrobytu obszarów wiejskich i utrzymanie lokalnej, zróżnicowanej produkcji żywności. Rolnictwo odporne na zmiany klimatu ma strategiczne znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa żywnościowego Polski, ale także dla szerzej rozumianego dobrobytu Polaków – mówi Adrianna Wrona, współautorka raportu i kierowniczka programu Rolnictwo i systemy żywnościowe w Instytucie Zrównoważonej Gospodarki.

Różne drogi rozwoju

Raport wskazuje trzy ścieżki rozwoju dostosowane do różnych typów gospodarstw. W przypadku małych i średnich gospodarstw kluczowe znaczenie może mieć rozwój lokalnej produkcji opartej na jakości, krótkich łańcuchach dostaw i większej różnorodności produkcji. Takie modele nie tylko poprawiają rentowność, ale także zwiększają odporność na skutki susz, wahań cen oraz innych szoków klimatycznych i rynkowych.

Dla większych gospodarstw szansą jest rozwój nowoczesnego, zaawansowanego technologicznie rolnictwa wykorzystującego cyfryzację, automatyzację i precyzyjne zarządzanie produkcją. Według autorów raportu pozwala to ograniczać zużycie nawozów, paliw i innych środków produkcji, a tym samym zmniejszać emisje gazów cieplarnianych przy zachowaniu wysokiej produktywności.

Autorzy podkreślają, że Polska ma szansę wypracować własny model transformacji sektora rolno-spożywczego, łączący cele klimatyczne z rozwojem gospodarczym obszarów wiejskich. Warunkiem powodzenia jest jednak stworzenie systemu wsparcia, który będzie wynagradzał rzeczywiste efekty środowiskowe, wspierał inwestycje ograniczające emisje oraz pomagał rolnikom pokrywać ryzyko związane z wdrażaniem nowych praktyk.

– Dobra sytuacja ekonomiczna rolników i odporność na zmiany klimatu nie mogą być postrzegane jako priorytety, które ze sobą konkurują. Umożliwienie wdrożenia adekwatnych rozwiązań i technologii na wystarczającą skalę oznacza przede wszystkim korzyści ekonomiczne dla rolników – podkreśla Justin Zahra, starszy dyrektor ds. rolnictwa w Environmental Defense Fund Europe.

Według ekspertów przyszła polityka rolna powinna silniej wspierać rozwiązania zwiększające odporność gospodarstw na skutki zmian klimatu, rozwój krótkich łańcuchów dostaw, systemów produkcji o niższych nakładach oraz inwestycje w infrastrukturę niezbędną do transformacji sektora.

Fot. Depositphotos