Zmiany klimatyczne pogłębiają problem niedoboru wody i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Niedobór wody powierzchniowej zagraża prawie 15% produkcji gospodarczej Strefy Euro, zaś do 2050 roku może zmniejszyć PKB w niektórych regionach o 6%.

Niedobór wody, pogłębiany przez postępujące zmiany klimatyczne, przestał stanowić jedynie problemem środowiskowy, stając się czynnikiem wpływającym na globalną stabilność gospodarczą oraz dobrobyt społeczny.

Jak stwierdza Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych (UNEP), co najmniej połowa ludzkości zmaga się z niedoborem wody przez co najmniej jeden miesiąc w roku. Kryzys niedoboru wody – oraz jego skutków – wiąże się z poważnymi konsekwencjami finansowymi.

Prognozy wskazują, że globalne PKB może zmniejszyć się o 8% do 2050 roku z powodu kryzysu wodnego, a straty mogą sięgnąć 15% w uboższych krajach.

Chociaż problem niedoboru wody ma ogólnoświatowy zakres, jego przejawy i strategiczne zmiany stają się coraz bardziej widoczne w Unii Europejskie. Unia, która historycznie uchodził za bezpieczną pod względem zasobów wodnych, mierzy się obecnie z problemami w tym zakresie.  W 2022 roku nawet 34% ludności UE i 40% jej terytorium borykało się z sezonowym niedoborem wody.

Również Polski nie omija problem.mPolska należy do krajów europejskich o jednych z najniższych odnawialnych zasobach wody słodkiej na mieszkańca, gdzie średnia wartość z wielolecia wynosi około 1600 m3 na osobę, co stanowi niemal trzykrotnie mniej niż średnia europejska.

 Zmiana klimatu przyczynia się do niedoboru

Zmiana klimatu to nie tylko czynnik pogarszający sytuację niedoboru wody; to element zakłócający cykle hydrologiczne, przyczyniający się do licznych zagrożeń, zarówno środowiskowych, jak również gospodarczych. Na całym świecie zmienione wzorce opadów – prowadzące do powodzi w niektórych regionach i przedłużających się susz w innych – stają się normą. Zmniejszona dostępność wody ogranicza produkcję rolną, która ma kluczowe znaczenie dla światowego bezpieczeństwa żywnościowego. Działalność przemysłowa, zwłaszcza w sektorach o intensywnym zużyciu wody – takich jak energetyka, produkcja i górnictwo – wiąże się obecnie ze zwiększonym ryzykiem operacyjnym. Firmy ze wskazanych branż muszą liczyć się z wyższymi kosztami zakupu i uzdatniania wody, a także z możliwymi przestojami.

Bank Światowy ostrzega, że niedobór wody – nasilony przez zmiany klimatyczne – może zmniejszyć PKB nawet o 6% w niektórych regionach do 2050 roku, wywołując migrację i konflikty, dodatkowo destabilizując gospodarki. Co więcej,  Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) dostarcza obszernych dowodów na te zmiany, bezpośrednio łącząc je ze wzrostem globalnych temperatur.

 Woda to pieniądz

Według wyceny WWF, globalne zasoby wodne i słodkowodne są warte 58 bln dolarów. Na wskazaną kwotę składają się nie tylko bezpośrednie zastosowania, takie jak woda zużywana w gospodarstwach domowych, rolnictwie i przemyśle, wycenione na 7,5 bln dolarów rocznie. Kwota wymieniona przez WWF obejmuje również usługi ekosystemowe, takie jak m.in. oczyszczanie wody, sekwestrację dwutlenku węgla czy łagodzenie skutków powodzi, których wartość szacuje się na około 50 bln dolarów.

Degradacja systemów wodnych, spowodowana złym zarządzaniem, zanieczyszczeniem i zmianami klimatycznymi prowadzi do wymiernych strat ekonomicznych.

Europejska Agencja Środowiska (EEA) informuje, że w ciągu roku około 20% terytorium Europy dotkniętych jest niedoborem wody. Co więcej, sam niedobór wody powierzchniowej zagraża prawie 15% produkcji gospodarczej Strefy Euro. Europejski Bank Centralny (EBC) podkreśla, że aż 72% firm ze Strefy Euro jest krytycznie zależnych od usług ekosystemowych, w tym wody, co ma wpływ na 75% kredytów udzielanych przez banki korporacyjne.

Jak donosi NIK, w ostatnich latach nasilił się niedobór wody, a co za tym idzie, związane z nim zjawisko suszy rolniczej. Straty w produkcji rolnej skutkowały udzieleniem pomocy rolnikom poszkodowanym w wyniku suszy: w 2015 r. w kwocie około 500 mln zł, w 2018 r. – 2,1 mld zł, a w 2019 r. – 1,9 mld zł, w 2021 r. około 350 mln zł a w 2022 r. ok. 600 mln zł.

Czyny, nie słowa

Niedobór wody, potęgowany przez zmiany klimatu, to już nie tylko kwestia środowiskowa. Problem stał się odczuwalny jest w każdym sektorze – od produkcji rolnej i przemysłowej, przez bezpieczeństwo energetyczne aż po stabilność finansową. Kluczowe staje się zapewnienie spójności polityki oraz dokonywanie strategicznych inwestycji zarówno w szarą, jak i zieloną infrastrukturę wodną. Pomimo spadku poboru wody o 19% w UE w latach 2000-2022, nie nastąpiło ogólne zmniejszenie obszaru dotkniętego niedoborem wody, przez co dotychczasowe działania jawią się jako niewystarczające.

Również krajowa gospodarka wodna potrzebuje przełamania wodnego impasu i podjęcia nowych działań. „Potrzebne jest zintegrowane podejście do gospodarowania skromnymi zasobami wody w Polsce” – stwierdza Zbigniew Kundzewicz na łamach „Wodnych Spraw”.

_{Fot: Depositphotos}