Organizacja produkcji w małych gospodarstwach niekoniecznie jest bardziej przyjazna dla środowiska, niż ta w w dużych. Decydują o tym bowiem stosowane technologie i stopień profesjonalizacji producentów rolnych - wynika z raportu Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

Jak podkreślają autorzy raportu „Systemy i skala produkcji a obciążenia środowiskowo-klimatyczne” to właśnie gospodarstwa o większej powierzchni i skali produkcji, mające możliwości stosowania różnych nowoczesnych rozwiązań, mogą mniej przyczyniać się do zanieczyszczania środowiska niż gospodarstw mniejsze.

Według badań, w małych gospodarstwach w strukturze zasiewów dominują zboża – nawet w 76 proc., co o 10 proc. przekracza dopuszczalny udział ze względów agrotechnicznych. Odnotowano również niski udział roślin motylkowatych i przemysłowych oraz niski udział gleb wapnowanych – tylko 10 proc. gospodarstw tej grupy stosowało wapnowanie, natomiast w pozostałych grupach – nawet do 30 proc. Jak się również okazuje, aż 50 proc. małych gospodarstw rolnych nie stosuje nawożenia nawozami naturalnymi (obornikiem), co przyczynia się do degradacji gleby.

Według raportu, emisja gazów z rolnictwa stanowi obecnie około 8 proc. łącznej emisji gazów cieplarnianych w Polsce. Jej głównymi źródłami są: gleby rolne oraz fermentacja jelitowa zwierząt gospodarskich, odpowiadają one obecnie za niemal 81 proc. emisji gazów cieplarnianych ogółem z tego sektora.

43,7 proc. emisji gazów cieplarnianych z polskiego rolnictwa pochodziła w 2018 r. z gleby (tlenek azotu – N2O). Największy udział miała w niej emisja bezpośrednia ze stosowanych mineralnych nawozów zawierających azot (ok. 36 proc.) i uprawy gleb organicznych (22,5 proc.). Natomiast w następnej kolejności ze stosowania nawozów organicznych oraz rozkładających się resztek roślinnych w glebie (po ok. 10 proc.).

Jak podkreślają autorzy raportu, krajowe rolnictwo nie tylko odczuwa skutki postępujących zmian klimatu – suszy, nawałnic czy pożarów, ale również przyczynia się do ich powstawania poprzez emisję gazów cieplarnianych. Dlatego też jednym z podstawowych wyzwań, stojącym przed producentami rolnymi, jest pogodzenie dalszego rozwoju ich przedsiębiorstw z dbałością o ochronę klimatu.

"Aby ograniczyć zużycie wody i emisji gazów cieplarnianych w rolnictwie, głównie metanu i podtlenku azotu, należy wspierać integrowany oraz ekologiczny system produkcji rolniczej oraz uproszczone systemy uprawy roli, łącznie z siewem bezpośrednim. W produkcji zwierzęcej natomiast powinniśmy promować ściółkowe systemy utrzymania zwierząt, a także stosowanie prawidłowych metod składowania nawozów naturalnych" skomentował współautor raportu, prof. Wojciech Zie?tara.

Eksperci ponadto wskazują, że należy również uregulować zasady inwestowania w budynki inwentarskie na terenach wiejskich. Jak zauważa Ziętara, większość gmin w Polsce nie posiada planów zagospodarowania przestrzennego, a brak tych regulacji utrudnia budowę budynków inwentarskich o większej skali, szczególnie dla trzody chlewnej.

W Polsce jest niekorzystna struktura obszarową gospodarstw rolnych, średnia powierzchnia gospodarstw – to 10 ha użytków rolnych (UR). W strukturze przeważają gospodarstwa małe - do 20 ha UR, ich udział w ogólnej liczbie gospodarstw (w 2016 r.) wynosił 81 proc., użytkowały one 47,5 proc. całkowitej powierzchni użytków rolnych.

Zdaniem prezesa Fundacji Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej Krzysztofa Podhajskiego, występujące procesy koncentracji przyczyniają się do poprawy struktury, jednak nie znajdują one odzwierciedlenia w oficjalnych statystykach ze względu na znaczny udział „nieformalnych dzierżaw” gruntów rolnych.

Raport „Systemy i skala produkcji a obciążenia środowiskowo-klimatyczne" został przygotowany na zlecenie Fundacji EFRWP przez pracowników Zakładu Ekonomiki Gospodarstw Rolnych i Ogrodniczych Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej działa od ponad 30 lat wspierając rozwój społeczno-gospodarczy lokalnych społeczności na terenach wiejskich oraz pomaga zmieniać wizerunek polskiej wsi. Fundacja w tym okresie przekazała m.in. ponad 1,5 mld zł na rozwój wsi.